Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-08-27T16:12:48.322052+00:00

Янгы Разилешив: Лукъа

Янгы Разилешив: Лукъа

1. Баш Сёз

1. Лукъа

1. Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Россияны Илмулар Академиясы

Тарих-филология илмуланы бёлюгю

БИБЛИЯНЫ ТАРЖУМАСЫНЫ ИНСТИТУТУ МОСКВА

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Библияны Таржумасыны институту Москва 2007

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Сизин ойларыгъызны ва ёравларыгъызны шу адресге гёре йиберигиз:

www.ibt.org.ru
ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 5-93943-100-3

Horace Knowles; The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

( United Bible Societies, 1994 )

All rights reserved.

© Библияны Таржумасыны институту, Москва, 2007

Баш Сёз

БАШ СЁЗ

Гьюрметли охувчу!

Сиз къолугъузгъа тутгъан китап – Янгы Разилешивню къумукъ тилге этилген биринчи толу таржумасы. Янгы Разилешив – оьзюне Сыйлы Язывлар яда Библия деп айтылагъан китапны гесеги. Библиягъа бир китапхана деп айтмагъа ярай. Ону ичине кёп санавдагъы адамлар бир нече тиллерде ювукъ гьисапда минг ярым йылны узагъында язгъан онлар булангъы китаплар гире.

Библияны биринчи гесеги – Эсги Разилешив. Ону аслу маънасы – Аллагь, бары да бырынгъы халкълардан айырып исрайыллыланы танглап, олар булан разилешив бегетгенин гёрсетмек. Танглагъан халкъына Аллагьны рагьмусу болсун учун, исрайыллылар Аллагьдан оьзлеге берилген къанунланы кютмеге герек болгъан. Шоланы жыйымына Таврат, яда Мусаны Къануну деп ат тагъылгъан, неге тюгюл де оланы исрайыл халкъына Муса пайхаммар гелтирген.

Амма шо Разилешив де, Къанун да инсанланы янгыз янгы ва даимлик Разилешивге гьазирлей болгъан – шо янгы Разилешивню Аллагь инсанлар булан гьалиден эки минг йыл алда бу дюньягъа гелген Иса Месигьден таба бегетген. Янгы Разилешивге гиреген 27 китапда Исаны инсанлар булан бегетилген Янгы Разилешивюню гьакъында хабар юрюле.

Янгы Разилешивню башлапгъы дёрт китабына «Инжиллер» деп айтыла. Шо сёз грекчеден гёчюргенде, «сююнч хабар» демек бола. Инжиллерде Иса Месигьни тувмакълыгъы, Ону бу дюньядагъы яшаву, хачдагъы оьлюмю ва тирилмеклиги гьакъында хабарлана.

Янгы Разилешивню сонг гелеген «Элчилени ишлери» деген китабында Исагъа иман салгъанланы жыйыны башлап нечик амалгъа гелгени ва оьмюр сюргени, Исагъа бакъгъан якъдагъы иман сав дюньягъа нечик чалтлыкъда яйылып гетгени гьакъында хабар бериле.

Янгы Разилешивню китапларыны кёбюсю (21) – Исаны элчилери язгъан кагъызлар. Оланы аслу маънасы – иманлылагъа насигьат берив, Исагъа иман салгъанланы жыйынына шо заманларданокъ да гирмеге башлагъан адашывланы, ялгъан уьйретивлени юзюн ачмакъ.

Янгы Разилешивню ва савлай Библияны ахырынчы китабы – Югьанны вагьийи. Шо китапда ону язгъан элчи Югьангъа ахыр заман булан байлавлу Аллагьдан йиберилген вагьий бериле. Аллагь Югьангъа ахыр заман болма тарыкъ затны ачыкъ эте – бу дюньяда гьакимлик сюрюп турагъан яманлыкъдан Аллагь уьст чыгъажакъ.

Янгы Разилешив бизин девюрню 1-нчи асрусунда шо заманларда инг де бек яйылгъан грек тилинде язылгъан. Эки минг йылны ичинде Янгы Разилешив дюньядагъы юзлер булангъы тиллеге таржума этилген.

Къумукъ тилде тюрлю-тюрлю йылларда Янгы Разилешивню айры-айры китаплары чыкъгъан. 1888-нчи йылда Маттайны Инжили, 1897-нчи йылда буса Маркны Инжили чыкъгъан. 1897-нчи йылда Маттайны Инжили тюзелтилип онгарылып янгыдан чыкъгъан. 1996-нчы йылда Библияны Таржумасыны институту Маркны Инжилини янгы таржумасын, 2001-нчи йылда буса Лукъаны Инжилин чыгъаргъан.

Къолугъуздагъы бу китап – Янгы Разилешивню гьалиги къумукъ адабият тилге этилген толу таржумасыны биринчи къайдасы. Таржумачылар грекче текстдеги сёзлени гезигин, жумлаланы къурулушун сакъламагъа къарамагъан, ону маънасын бермеге къаст этген. Къумукъ тил де, грек тил де бир-бирине къардаш тиллер тюгюл, шо саялы да оланы грамматика къурулушлары да башгъа. Сынав гёрсетеген кюйде, тувра, сёз-сёзюне дегенлей этилген таржума къулакъгъа онча арив чалынмай, олай таржумадагъы бары зат англашылып да битмей. Бу таржума бырынгъы къолъязывланы илму гёзден къаралып чыкъгъанларындан этилген, шо саялы да муну бир-бир ерлери орус тилдеги мердешли таржума булан рас гелмей къалмагъа да бола.

Янгы Разилешивню бир-бир ерлерин тюрлю-тюрлю кюйде англамагъа ва таржума этмеге бола. Шолай гезиклени инг де аслуларында баянлыкълар берилген – оларда таржуманы болмагъа болагъан башгъа журалары берилген. Баянлыкъларда охувчугъа четим тиймеге болагъан бир-бир сёзлеге ва сёз тагъымлагъа англатывлар бериле.

Таржуманы гьар китабыны алдында гиччирек баш сёзлер бериле. Шоларда китапланы авторлары, оларда гётерилеген аслу масъалалар булан байлавлу болуп къысгъача маълуматлар бериле. Ондан къайры да, китапны гьар бёлюгю, бир маъна булан байлавлу гесеклеге пайланып, башлар да салынып бериле. Китапланы алдындагъы баш сёзлер де, оланы ичиндеги бёлюклердеги гесеклеге салынгъан башлар да башлапгъы грекче къолъязывларда болмагъан. Оланы таржумачылар охувчулагъа гьар китапны, ону гьар гесегин яхшы англамагъа кёмек болсун учун, оьзлени ягъындан къошгъан. Таржумада Сыйлы Язывланы Эсги Разилешив деген бёлюгюнден алынгъан гесеклер башгъа языв къайда булан берилген. Ахырда да, таржуманы ахырында Янгы Разилешивде ёлугъагъан терминлени, аслу ерни тутагъан адамланы ва ерлени атларыны сёзлюгю, Янгы Разилешивдеги агьвалатлар юрюлеген пачалыкъланы ва шагьарланы карталары берилген.

Библияны Таржумасыны институту Янгы Разилешивню къумукъ тилге гёчюрювде ортакъчылыкъ этген таржумачылагъа, редакторлагъа ва шолай да оьзге бары да къол ялгъагъанлагъа разилигин билдире.

Бу китап къумукъ халкъгъа пайдалы болур деп умут этебиз.

Библияны Таржумасыны институту

Лукъа

Лукъа

1. Баш Сёз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

Баш Сёз

Лукъаны Инжили

Лукъа

Уьчюнчю Инжилни Лукъа язгъан. Касбусуна гёре Лукъа эмчи болгъан. Ят халкъланы арасындан чыгъып, Исагъа иман салгъанланы сыдраларына къошулуп, о Аллагьны ёлунда къайратлы кюйде чалышма башлай. Элчи Павелни Исаны гьакъындагъы Сююнч Хабарны билдирмек учун чыкъгъан сапарларында Лукъа кёп гезиклер ону булан бирче болгъан. Оьзюню Инжилин о Теофилге багъышлагъан. Лукъа огъар гьакъыкъатда Иса Ким болгъанын, инсанлагъа О не этип гетгенин гёрсетмеге сюйген. Оьзюн шо къаст бюс бютюнлей елеген Лукъа ишине бек тындырыкълы кюйде гиришген. О Исаны бу дюньядагъы яшавуна, этип гетген ишлерине шагьат болгъанлардан сорамагъа, Ону гьакъында язылып къалгъан маълуматланы жыймагъа къасткъылгъан.

Лукъа Инжилинде оьзюне белгили болгъан маълуматланы барын да гёрсетип берген. Китабыны лап башында о Ягьия пайхаммарны ва Иса Месигьни тувмакълыгъы булан байлавлу агьвалатланы гьакъында тындырыкълы кюйде хабарлай. Мисал учун, Исаны яшлыгъы гьакъда янгыз о яза. Лукъа Исаны яшавун шо девюрдеги тарихи агьвалатлар булан байлавлу этип гёрсете. Бары да шо агьвалатланы гьакъындагъы хабар янгыз Оьзю Исаны айланасындагъылагъа тюгюл, сав дюньягъа бакъдырылгъан болгъан.

1

Гиришив

1^1Арабызда болуп гетген агьвалатланы гьакъында бир хыйлылар хабарлар тизме башлагъанлар. 2Башындан тутуп шо агьвалатланы оьзлер гёргенлер ва Аллагьны каламына къуллукъ этегенлер бизге шо гьакъда англатды. 3Мен де, гьей гьюрметли Теофил, башындан тутуп тындырыкълы кюйде ахтаргъандан сонг, шоланы барын да бир ягъадан сагъа язмагъа токъташдым,+
4сагъа уьйретилген шо илмуну гьакълыгъын сен билсин деп айтып.

Ягьия пайхаммар туважагъы билдириле

5Ягьудеяны гьакими Гьиродну заманында дин къуллукъчу[*] Абияны бёлюгюнден Закария деген бир дин къуллукъчу ва Гьарунну тухумундан Элизабет деген ону къатыны болгъан+. 6Олар экевю де, Аллагьны алдында муъмин болуп, Раббибизни бары да буйрукъларындан ва насигьатларындан тайышмай иш гёргенлер+. 7Оланы авлети болмагъан. Элизабетден яш болмай болгъан. Ондан къайры да, экевюне де хыйлы йыллар да бола болгъан+.

8Бир керен ибадатханада къуллукъ этмеге ону бёлюгюне гезик гелген заманда, 9дин къуллукъчуланы адатына гёре чёп салгъанда, арив ийисли затлар яндырмакъ[*] учун, Раббибизни ибадатханасына гирмеге Закариягъа чёп чыгъа+. 10Арив ийисли затлар яндырылып битгинче, ибадатханадан тышда токътап кёп халкъ дуа этип тура болгъан+.

11Шо заман Закариягъа Раббибизни бир малайиги гелип гёрюне. О арив ийисли затлар яндырылагъан ерни онг янында токътай+. 12Малайикни гёргенде, Закария адай ва бек къоркъа. 13Малайик буса огъар булай дей:

– Къоркъма, Закария! Сени дуанг къабул этилди. Къатынынг Элизабет сагъа бир улан табажакъ, огъар да Ягьия деп ат къояжакъсан+. 14О сагъа уллу сююнч ва шатлыкъ гелтирежек ва ону тувмакълыгъына кёплер сююнежеклер. 15Ягьия Раббибизни алдында уллу адам болажакъ, чагъыр ва оьзге ички ичмежек, анасындан тувгъандан тутуп онда Аллагьны Ругьуну гючю болажакъ+. 16Исрайылны халкъындан кёплерин оьзлени Аллагьы болгъан Раббибизге иман салдыражакъ. 17О аталарын авлетлери булан ярашдыражакъ, енгилмейгенлени муъминликни ёлуна къайтаражакъ. Раббибизни геливюне халкъны гьазирлемек учун, о Илияс пайхаммарныки йимик ругь ва къудрат булан Ону алды булан гележек+.

18Закария малайикге:

– Мен ону неден билермен? Мен чи бир къарт адамман, къатыныма да хыйлы йыллар бола, – деп сорай+.

19– Мен Аллагьны алдында турагъан Жабрайылман, сени булан сёйлемек ва бу сююнчню сагъа билдирмек учун йиберилип гелгенмен. 20Заманы етишгенде, гьакълыгъы билинежек мени сёзлериме инанмагъанынг саялы, сени тилинг тутулуп, бу затлар болгъунча, сёйлеп болмай туражакъсан, – деп жавап бере огъар малайик.

21Къырда Закарияны чыкъмакълыгъын къаравуллап токътагъан халкъ ону ибадатханадан чыкъмай олай узакъ къалып турагъанына тамашалыкъ эте. 22Чыкъгъан заманда, Закария олагъа сёйлеп болмай. Олар да ибадатханада Закариягъа бир гёрюнюш гёрюнгенни англай. Закария олагъа ишаралар булан англата, тили тутулгъан кююнде къала.

23Ибадат гюнлери битгенден сонг, о уьюне къайта. 24Бир нечакъы замандан сонг, къатыны Элизабет яшгъа токътай ва беш ай уьюнден чыкъмай туруп, сонг:

25– Мени учун муну этген Раббибиздир. Гьали адамланы арасында мени биябур гьалдан къутгъарды, – дей+.

Исаны туважагъы билдириле

26Элизабет айлы болуп алтынчы айда Жабрайыл малайик Аллагьны ягъындан Галилеяны Назарет деп айтылагъан шагьарына+
27Давутну ожагъындан болгъан Юсуп деген адамгъа гелешинген бир къызны янына йибериле. Къызны аты Мариям болгъан. 28Малайик ону янына гирип:

– Салам сагъа, гьей оьзюне Аллагь рагьмулу болгъан къыз. Раббибиз сени буландыр, – дей.

29Къыз буса, ону гёрюп, сёзлеринден тартына ва бу сёзлер нени англатмагъа бола деп ойлаша. 30Малайик огъар булай дей:

– Къоркъма, Мариям! Аллагь сагъа рагьмулу болду. 31Айлы болуп, бир улан табажакъсан ва Огъар да Иса деп ат къояжакъсан+. 32О Аллагьны алдында уллу болажакъ, Огъар Аллагьу Тааланы Уланы деп айтылажакъ ва Раббибиз Аллагь Огъар уллу атасы Давутну тахын бережек+. 33О даим Якъубну халкъыны уьстюнде пача болуп туражакъ ва Ону гьакимлигини ахыры болмажакъ+.

34Мариям буса малайикге:

– Бу нечик болажакъ, мен чи гьали де эрге де бармагъанман? – деп сорай.

35Огъар малайик булай жавап бере:

– Аллагьны Ругьу сени уьстюнге гележек ва Аллагьу Тааланы къудраты сени къуршап алажакъ. Шогъар гёре сенден туважакъ сыйлы Авлетге Аллагьны Уланы деп айтылажакъ+. 36Муна сени къардаш къатынынг Элизабет, о оьзю къарт буса да, уланъяшгъа токътады. Бары да халкъ ондан яш болмай дей эди. О айлы болгъанлы буса гьали алты ай бола. 37Аллагь этип болмайгъан гьеч бир зат ёкъдур+.

38О заман Мариям:

– Мен Раббимни къулуман. Къой, магъа да сен айтгъан кюйде болсун, – дей. Малайик де ону янындан гете.

Мариям Элизабетни янына бара

39Шо гюнлерде Мариям алгъасавлукъда тав бойда ерлешген Ягьудеядагъы бир шагьаргъа бара. 40Закарияны уьюне гирип, о Элизабет булан саламлаша. 41Элизабет Мариямны саламын эшитгенде, ону къарнында яш тербенип йибере. Элизабет Аллагьны Ругьундан тола. 42Гётеринки тавуш булан Элизабет булай дей:

– Къатынланы арасындан Аллагь инг сыйлагъаны сенсен. Сени къарнынгдагъы балангны да сыйлагъандыр. 43Раббимни анасы яныма гелмеклик йимик насип болмагъа мен киммен? 44Неге десенг, сени саламынгны сеси мени къулагъыма чалынгъандокъ, къарнымдагъы балам сююнмекден тербенип гетди. 45Раббибиз оьзюне айтгъан сёзлер герти болажагъына иман салгъан къатын насиплидир!

46Мариям булай дей:

– Жаным Раббибизге макътав эте,+

47Къутгъарывчум болгъан Аллагь учун юрегим сююне,+

48О Оьзюню инг гиччи бир къулу болгъан магъа тергев берди.

Энниден сонг бары да наслулар магъа насипли деп
айтажакълар+.

49Къудратны Еси мени учун зор уллу иш этди. Ону Аты

Сыйлыдыр!+
50Аллагьны рагьмусу Оьзюнден къоркъагъан
бары да наслулагъа болажакъ+.

51О Оьзюню къолу булан къудратын гёрсетди, оьктемлени юреклериндеги яман къастларын тозду.

52Гючлюлени тахларындан тюшюрдю, гючсюзлени буса гётерди+.

53Ачланы ниъматлардан толтурду, байланы буса бош къайтарды+.

54Аллагь Оьзюню къуллукъчусу болгъан

Исрайылгъа кёмекге табулду+.

55Бизин аталарыбызгъа сёз бергени йимик, О Ибрагьимге ва ону наслуларына даим рагьму этмеге унутмады.

56Элизабет булан уьч айгъа ювукъ тургъандан сонг, Мариям уьюне къайта.

Ягьия пайхаммарны тувмакълыгъы

57Элизабетни яш тапма чагъы етишип, о улан таба. 58Хоншулары ва къардашлары, Раббибиз Элизабетге Оьзюню уллу рагьмусун гёрсетгенни эшитип, ону булан бирге сююне.

59Сегизинчи гюн яшны сюннет этме гелелер ва огъар, атасына йимик, Закария деп ат къоймагъа сюелер+. 60Амма анасы:

– Тарыкъ тюгюл! Ону аты Ягьия болажакъ, – дей.

61– Сени тухумунгда шолай аты булан бирев де ёкъ, – дейлер олар.

62Яшгъа не ат къойма сюегенин атасына ишаралар булан сорамагъа башлайлар. 63Закария бир такъта гесек гелтирмекни тилей ва: «Ону аты Ягьиядыр», – деп яза. Барысы да тамаша болуп къалалар. 64Шо мюгьлетде Закария сёйлеп болагъан бола. О Аллагьгъа макътав этмеге башлай. 65Оланы бары да хоншуларына къоркъув тюше. Бары да бу агьвалатланы гьакъындагъы хабар Ягьудеяны бютюн тав ерлерине яйыла. 66Шону эшитгенлени барысы да, бугъар тамаша болуп: «Ажайып бар, бу яш не болажакъ?» – дейлер. Гертилей де, Раббибизни къудраты ону булан бола.

Закария Аллагьны атындан сёйлей

67Ягьияны атасы Закария Аллагьны Ругьундан тола ва шону таъсиринден адамлагъа булай сёйлей:

68– Оьз халкъына кёмекге гелген ва огъар эркинлик гелтиреген Исрайылны Аллагьы Раббибизге макътав болсун!+

69-70Аллагь бырынгъы заманлардан берли Оьзюне тапшурулгъан пайхаммарлардан таба билдиргенине гёре,

О бизге Оьзюню къулу Давутну наслусундан къудратлы бир Къутгъарывчуну йиберди+.

71О бизин душманларыбыздан ва бизин сюймейгенлени
барысындан да къутгъаражакъ+.

72Шолайлыкъда, аталарыбызгъа рагьму эте ва Оьзюню айтгъан сыйлы сёзюн унутмай+.

73-75Бютюн оьмюрюбюз Аллагьны алдында Оьзюне тапшурулуп ва муъмин болагъан кюйде биз къоркъувсуз Оьзюне ибадат этмек учун, душманларыбыздан къутгъараман деп, О
бизин уллу атабыз Ибрагьимге ант этди+.

76Сен де, балам, Аллагьу Тааланы пайхаммары деген атны
алажакъсан, неге тюгюл Огъар ёллар салмакъ учун,

Ону алды булан йиберилежексен,+

77халкъны гюнагьлары гечилгенин ва къутгъарылажагъын огъар билдирежексен+.

78Аллагьыбызны юреги рагьмудан толуп, кёклерден
къутгъарывну Гюнешин[*] йибережек.

О къарангылыкъда ва оьлюм тунлугъунда турагъанлагъа
барысына да ярыкъ бережек+.

79Бизге парахатлыкъны ёлун гёрсетежек+.

80Яш буса торая туруп, ругьун къуватландыра ва Исрайылны халкъына гёрюнежек гюнге ерли дангылларда къала+.

2

Исаны тувмакълыгъы

2^1•Шо заман Август пача бютюн Рум дюньясындагъы халкъны санавун гьисапгъа алсын деп буйрукъ эте+. 2Кивириний Сурияны гьакими болгъанлы, бу биринчилей оьтгерилеген гьисап алыв болгъан. 3Гьисапгъа алынмакъ учун, гьар ким оьзю тувгъан ерине гете. 4-5Юсуп Давутну агьлюсюнден болгъан. Гьисапгъа алынмакъ учун, о Галилеядагъы Назарет шагьардан Ягьудеяда ерлешген Байтлагьам деген Давут тувгъан шагьаргъа багъып ёлгъа тюше. Юсуп булан шо вакътилерде айлы болгъан гелешмиши Мариям да бара+. 6Олар онда турагъан вакътиде Мариямны яш тапмагъа чагъы етише. 7О оьзюню биринчи уланын таба, яшны къуннакълай. Ондагъы петерде оьзлер учун ер болмагъаны саялы, Ону отлукъгъа салып къоя.

Къойчулар ва малайиклер

8Шо ерлерден бираз ариде гече авлакъда къалып оьзлени сиривлерин багъагъан бир къойчулар болгъан. 9Бирден оланы алдына Раббибизни малайиги гелип токътай. Раббибизни сыйлы нюрю оланы юзлерин ярыкъландырып къоя. Къойчулар бек къоркъалар+. 10Амма малайик олагъа булай дей:

– Къоркъмагъыз! Мен сизге кюллю халкъны сююндюрежек бир уллу сююнч гелтиргенмен. 11Бугюн Давут тувгъан шагьарда сизге Къутгъарывчу тувду. О – Месигь[*] Раббидир+. 12Муна сизге бир белги: сиз отлукъда ятгъан, бир къуннакълангъан Яшны табажакъсыз+.

13Бирден бу малайик булан бирге кёкден гелген кёп башгъа малайиклер гёрюне. Олар Раббибизни алгъышлап:+

14– Кёклердеги Аллагьгъа макътав ва ер юзюнде Аллагь сюеген инсанланы арасында парахатлыкъ болсун! – дейлер+.

15Малайиклер кёкге чыкъгъан заманда, къойчулар бир бирине:

– Гелигиз, Байтлагьамгъа барайыкъ, онда не болгъанны, Раббибиз бизге билдирген хабар не экенни билейик, – деп сёйлейлер.

16Алгъасап гелип, къойчулар онда Мариямны, Юсупну ва отлукъгъа салынгъан Яшны табалар. 17Яшны гёрген сонг, Ону гьакъында оьзлеге малайик айтгъан хабарны адамлагъа айталар. 18Къойчулар айтгъанны эшитгенлер барысы да шогъар тамашалыкъ эте. 19Мариям буса къойчуланы сёзлерин эсинде сакълай ва шоланы гьакъында ойлаша тура+. 20Къойчулар, оьзлер эшитген ва гёрген бары да затлар учун Аллагьгъа алгъыш ва макътав эте туруп, гери къайталар: бары да зат олагъа малайик айтгъан кюйде болуп табула.

Исаны ибадатханагъа гелтирелер

21Арадан сегиз гюн оьтюп, яшны сюннетлемеге заман болгъанда, ананы къарнында амалгъа гелгинчеге де малайик айтгъанда йимик, Огъар Иса деп ат къоялар+.

22Мусаны Къанунуна гёре, тазаланыв адатны заманы етишгенде, Яшны Раббибизге тапшурмакъ учун, Мариям ва Юсуп Ону Ерусалимге элтелер+. 23Неге тюгюл де, Раббибизни Къанунунда башлап тувгъан гьар уланъяш Раббибизге тапшурулма герек деп язылгъан+. 24Къанунгъа гёре, олар къурбан этмек учун уьй ва къыр гёгюрчюнню эки баласын алып гелме герек болгъан+.

25О заман Ерусалимде Симон деген бир адам яшай болгъан. О муъмин ва динагьлю, Исрайылны къутгъарылмакълыгъын гёзлейген, оьзюнде Аллагьны Ругьу булангъы гиши болгъан. 26Месигьни гёрмейли, оьзю оьлмежек деп Симонгъа Аллагьны Ругьуну ягъындан алданокъ билдирилген болгъан. 27Аллагьны Ругьуну таъсиринден о ибадатханагъа геле. Къанунда язылгъан адатны этмек учун, ата анасы сабий Исаны ибадатхананы ичине алып гиргенде, 28Симон, Ону къучагъына алып, Аллагьгъа макътав эте ва булай дей:

29– Я Раббим, Сен сёз бергенинг йимик, Сен къулунгну гьали парахатлыкъда бу дюньядан гетмеге де къоярсан,

30неге тюгюл бары да халкъланы гёз алдында+
31ят халкъланы ярыкъландырагъан нюрюнгню
32ва исрайыл халкъынгны гьюрметин артдырагъан
Къутгъарывчуну яратгъанынгны гёзлерим гёрдю.

33Яшны ата анасы Исаны гьакъында Симон айтагъан сёзлеге гьайран болуп тынглайлар. 34Симон олагъа Аллагьны яхшылыгъын тилеп дуа эте. Сонг Исаны анасы Мариямгъа булай дей:

– Бу ятгъан Яш Исрайылда бир хыйлыланы ер болмакълыгъыны ва оьр болмакълыгъыны себеби болажакъ. 35Бу Раббибизни бир аламаты болажакъ, амма кёплер Огъар къаршы чыгъажакълар ва оьзлени юреклериндеги яшыртгъын сырланы ачыкъгъа чыгъаражакълар. Сени юрегинге де бир къылыч чанчылгъандай болажакъ+.

36Шонда Ашерни наслу бутагъындан болгъан Фануйылны Аллагьны атындан сёйлейген Анна деген къызы болгъан. О эрге барып, ону булан етти йыл яшагъан сонг, тул къалгъан. 37Сексен дёрт яшындагъы бу тул къатын, гечеси гюню булан ибадатханадан чыкъмай, ораза тутуп, дуа этип, ибадат этип тура+. 38О да шо заман гелип, Раббибизге макътав эте ва Ерусалимни къутгъарылмакълыгъын гёзлейгенлени барысына да Ону гьакъында сёйлемеге башлай.

Назаретге къайтыв

39Раббибизни Къануну буюрагъан бары да затланы тамам этгенден сонг, Юсуп булан Мариям Галилеягъа, оьз шагьары Назаретге къайталар+. 40Яш торая туруп, ругь якъдан гючлене ва гьакъылы арта. Аллагьны рагьмусу да Огъар бакъдырыла.

Иса ибадатханада

41Исаны ата анасы гьар йыл ягьуди Пасха байрамда Ерусалимге бара болгъан+. 42Яшгъа он эки йыл битгенде, олар гьаманда йимик байрамгъа Ерусалимге баралар. 43Байрамдан сонг олар уьйлерине къайта, оьрюм чагъындагъы Иса буса Ерусалимде къалып къала. Яшны ата анасы шону билмей къалалар+. 44О башгъа къайтагъан адамлар булан бирге геледир деп ойлашалар. Бир гюнлюк ёл юрюген сонг буса, къардашларындан ва танышларындан Ону ахтармагъа башлайлар. 45Тапмагъанда, Ерусалимге къайтып, яшны онда излейлер. 46Янгыз уьч гюнден сонг олар Ону ибадатханада табалар. Иса, муаллимлени арасында олтуруп, олагъа тынглап, суаллар бере болгъан. 47Исагъа тынглагъанлар барысы да Ону гьакъылына ва жавапларына тамашалыкъ этгенлер. 48Исаны гёргенде, ата анасы гьайран болуп къала ва анасы Огъар:

– Балам! Сен бизге этгенинг недир? Атанг да, мен де Сени излей туруп, нечик талчыкъгъанны гёресен чи, – дей.

49Яш буса олагъа:

– Мени негер излеп айландыгъыз? Яда сиз Мен Атамны уьюнде болма герекни билмедигизми? – деп сорай. 50Амма олар Иса айтгъан сёзлени англамайлар+.

51Иса ата анасы булан гете ва Назаретге геле, оланы изнусундан чыкъмай тура. Ону анасы буса бары да бу затланы эсде сакълай ва оланы гьакъында ойлаша тура+. 52Иса буса гьакъыл ва оьмюр якъдан оьсе. Йыллар гетген сайын Огъар Аллагьны ва инсанланы сюювю арта+.

3

Ягьияны Аллагьгъа къуллукъ этивю

3^1•Тиберия Румну пачасы болгъанлы он беш йыл битгенде, Понтий Пилат Ягьудеяны гьакими, Гьирод Галилеяны гьакими, ону иниси Филип Итуреяны ва Трагьонит вилаятланы гьакими, Лисаний Абиленаны гьакими,+
2Гьанна булан Кайафа баш дин къуллукъчулар болуп турагъан заманда, дангылда Закарияны уланы Ягьиягъа Аллагьны каламы эшитиле+. 3Ёрдан оьзенни боюндагъы бары да ерлерден айланып, о булай сёйлей:

– Товба этигиз, сувгъа чомдуртуп, оьзюгюзню Аллагьгъа тапшуртугъуз, шо заман Аллагь сизин гюнагьларыгъызны гечежек.

4Шону гьакъында Ешая пайхаммарны китабында булай язылгъан:

Дангылда биревню гючлю сеси эшитиле: Раббибизге ёл
гьазирлегиз! Огъар ёлланы тюз этигиз!

5Гьар ойтан толсун, гьар тав ва тёбе алаша болсун, айланмалар
тюзленсин, ойтанлы ёллар тегишленсин.

6Шо заман бары да инсанлар Аллагь къутгъарагъанын гёрер.

7Сувгъа чомуп, оьзлени Аллагьгъа тапшурсун деп янына гелеген халкъгъа Ягьия булай дей:

– Гьей йыланны наслулары! Аллагьны болажакъ жазасындан къутуларсыз деп сизге ким буварды+? 8Сиз гертиден де товба этгенигизни гёрсетеген кюйде яшагъыз. Оьзюгюзге янгыз: «Атабыз Ибрагьимдир», – деп айтмакълыкъ таманлыкъ эте деп айтмагъыз. Неге тюгюл де, сизге айтаман: Аллагь Ибрагьимге бу ташлардан авлетлер яратмагъа да бола+. 9Аллагь балтаны тереклеге тюзлеп тура. Яхшы емиш бермейген гьар бир терек гесилип, отгъа ташланар+.

10Халкъ огъар:

– Биз не этмеге герекбиз? – деп сорай+.

11– Эки гёлеги барлар бирин гёлексизге берсинлер, ашама ашы барлар да шолай этсинлер, – дей Ягьия олагъа+.

12Сувгъа чомуп, Ягьия оьзлени Аллагьгъа тапшурсун деп, ону янына ясакъ жыйывчулар гелелер. Олар Ягьиягъа:

– Устаз, биз не этейик? – деп сорайлар.

13– Сиз тийишлисинден артыкъ ясакъ талап этмегиз, – деп жавап бере Ягьия олагъа.

14Бир бир асгерлер де огъар:

– Биз не этейик? – деп сорайлар.

– Биревню де гюч булан яда къоркъутуп затын алмагъыз, алагъан алапагъызгъа рази болуп яшагъыз, – дей Ягьия олагъа+.

15Халкъ Месигьни къаравуллап токътап тура. Барысы да Ягьияны гьакъында: «Бу Месигь сама тюгюлмю экен?» – деп ойлашып турагъанда,+
16о олагъа булай жавап бере:

– Мен сизин, сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшураман. Амма менден де къудратлысы гележек. Мен Ону багъынчагъына да гелмеймен. О сизин Аллагьны Ругьуна ва отгъа чомажакъ. 17Иннырын тазаламакъ, будайын жыйып, беженине тёкмек учун, Ону къолунда кюреги бар, къувугъун буса сёнмежек отда яндыражакъ+. 18Шолай сёзлер булан о халкъгъа дагъы да хыйлы яхшы насигьатлар бере.

19Ягьия пайхаммар Гьирод гьаким оьзюню агъасыны къатыны Гьиродиядагъа уьйленгенин ва оьзге бары да писликлени аян эте. 20Оьзю этген бары да писликлеге бирдагъыны къошуп, Гьирод Ягьияны туснакъгъа салмагъа буйрукъну берген+.

Сувгъа чомуп, Ягьия Исаны Аллагьгъа тапшура

21•Бютюн халкъ йимик, Иса да, сувгъа чомдуртуп, Оьзюн Аллагьгъа тапшурта. Иса дуа этеген заманда, кёк ачыла+. 22Аллагьны Ругьу гёгюрчюндей Ону янына геле ва кёкден:

– Сен Мени сююмлю Уланымсан, Сенде Мени къуванчым! – деген бир сес чалына+.

Исаны тайпа тухуму

23•Иса Аллагьгъа этеген къуллугъун башлагъан заманда, О отуз яшында бола. Адамлар токъташдырагъанына гёре, Иса – Юсупну уланы. Юсуп буса Гьелини уланы. Ону къалгъан тайпа тухуму:+
24Маттат, Левий, Малик, Яннай, Юсуп, 25Маттатия, Амос, Нагьум, Гьесли, Наггай, 26Маттат, Маттатия, Шимий, Ёсек, Ёда, 27Ёгьан, Реса, Зерубабил, Шалтыйыл, Нери, 28Малик, Адди, Косам, Элмадам, Эр, 29Ешия, Элиезер, Ёрим, Маттат, Левий, 30Симон, Ягьуда, Юсуп, Ёнам, Елгьаким, 31Малия, Минна, Маттата, Натан, Давут,+
32Есей, Обед, Боаз, Салимон, Нагьшон,+
33Аминадав, Админ, Арам, Гьесрон, Перес, Ягьуда,+
34Якъуб, Исгьакъ, Ибрагьим, Терагь, Нагьор, 35Саруж, Рев, Пелег, Эбер, Шелагь, 36Кайнан, Арпахшад, Сим, Нугь, Ламегь, 37Матусалагь, Энош, Иеред, Магьалалел, Кайнан, 38Энос, Сет, Адам – Аллагь+.

4

Иса дангылда сынала

4^1•Аллагьны Ругьундан толгъан Иса, Ёрдан оьзенден къайтып гелген сонг, Аллагьны Ругьу Ону дангылгъа элте. 2Онда Иса къыркъ гюнню узагъында иблисни ягъындан сыналып тура ва шо гюнлерде бир зат да ашамай. Ахырда да О ач бола+.

3Иблис Исагъа:

– Эгер Сен Аллагьны Уланы бусанг, бу таш ашгъа айлансын деп буюр, – дей.

4– Сыйлы Язывларда: «Инсан янгыз бир аш булан яшамас», – деп язылгъан, – дей Иса огъар+.

5Сонг Исаны бир бийикликге чыгъарып, иблис бир мюгьлетни ичинде Огъар дюньяны бары да пачалыкъларын гёрсете. 6Иблис Огъар:

– Бары да бу пачалыкъланы бютюн къудратын ва байлыгъын Сагъа беремен, неге тюгюл шо магъа берилген, мен де, кимге сюйсем, шогъар беремен+. 7Сен магъа сужда этсенг, булар барысы да Сеники болажакъ, – дей.

8– Сыйлы Язывларда: «Раббинг Аллагьгъа сужда эт ва бир Огъар къуллукъ эт», – деп язылгъан, – дей Иса+.

9Сонг иблис Исаны Ерусалимге алып бара ва ибадатхананы инг бийик къалкъысына миндирип, Огъар:

– Эгер Сен Аллагьны Уланы бусанг, мундан тюпге багъып атыл, 10неге тюгюл: «О Оьзюню малайиклерине Сени сакъласын деп буйрукъ этежек+. 11Олар да, аягъынг ташгъа сюрюнмесин деп, Сени къолуна гётерип юрюжеклер», – деп язылгъан чы, – дей.

12– Сыйлы Язывларда: «Раббинг Аллагьны сынама», – деп де язылгъан, – дей Иса огъар+.

13Иблис бары да сынавларын битдирген сонг, онгайлы бир заман гелгинче, Ону къоюп гете.

Иса Назаретдеги синагогда

14•Иса Галилеягъа къайтгъанда, Аллагьны Ругьуну гючю Ону булан бола. Исаны гьакъындагъы хабар айлана якълагъа яйыла. 15О синагогларда адамлагъа Аллагьны каламын англата ва олар барысы да Ону макътай+.

16Иса Оьзю оьсген Назаретге геле. Оьзюню адатына гёре, сонгугюн[*] О синагоггъа бара ва Сыйлы Язывланы охумакъ учун, ортагъа чыгъа+. 17Исагъа Ешая пайхаммарны китабын берелер. Китапны ачып, О булай сёзлер язылгъан ерин таба:

18– Раббибизни Ругьу Мени уьстюмде, О Мени танглагъан.

О Мени пакъырлагъа Сююнч Хабарны, есирлеге азатлыкъ,
сокъурлагъа гёз ачыв гьакъда билдирмеге йиберген.

О Мени азап чегегенлени азат этмеге,+

19инсанлагъа Раббибизни рагьмусуну заманы етишгенни
билдирмеге йиберген.

20Китапны ябып ва синагогну къуллукъчусуна къайтарып берип, Иса олтура. Синагогдагъыланы барысыны да гёзлери Огъар тикленип тура. 21Иса олагъа:

– Мен сизге охугъан бу сёзлер эшитеген бары да халкъны алдында бугюн яшавгъа чыгъып тура, – деп сёйлеме башлай.

22Барысы да шону арив гёрелер. Ону авзундан чыкъгъан бек тизив сёзлеге гьайранлыкъ этелер ва:

– Бу Юсупну уланы тюгюлмю дагъы? – деп сорайлар.

23Иса олагъа:

– Озокъда, сиз Магъа «Гьей эмчи! Сен бир башлап Оьзюнге эм эт» деген айтывну айтма боласыз. Капернагьумда болгъан деп биз эшитген затланы мунда, Сени ватанынгда да, эт деп сёйлемеге боласыз, – дей+.

24Сонг булай дей:

– Гертисин сёйлеймен сизге: оьз ватанында абурлу болгъан гьеч бир пайхаммар да ёкъдур+. 25Сизге дагъы да айтаман: Илиясны заманында уьч йыл ярымны узагъында янгур явмай къургъакълыкъ болуп, бютюн уьлкеге уллу ачлыкъ къопгъан. Шо заман Исрайылда кёп тул къатынлар да болгъан+. 26Илияс оланы гьеч бирини янына йиберилмеген; янгыз Сайданны ювугъундагъы Сарапат шагьардагъы бир тул къатынны янына йиберилген+. 27Элиса пайхаммарны заманында да Исрайылда яман гён аврувлу кёп адамлар болгъан. Олардан гьеч бириси де тазаланмагъан. Янгыз Сурияда яшайгъан Наман тазалангъан+.

28Бу сёзлени эшитгенде, синагогдагъылар барысы да бек къазапланалар, 29олар хозгъалыша ва Исаны шагьардан къувалай. Ону дёгеретип ташламакъ учун, оьзлени шагьары Назарет къурулгъан тавну башына сюйреп элтелер. 30Амма Иса оланы арасындан оьтюп чыгъып гете+.

Иса Капернагьумдагъы синагогда

31•Иса Галилеяны Капернагьум шагьарына геле ва сонгугюн халкъгъа Аллагьны каламын англатмагъа башлай+. 32О англатагъан затлагъа барысы да гьайранлыкъ этелер. Неге тюгюл де, Иса Аллагь берген гьакимлиги булангъы бир адам йимик уьйрете болгъан+.

33Синагогда жинли бир адам болгъан. О гючлю сес булан:

34– Сен бизден не сюесен, гьей назаретли Иса? Бизин дагъытма гелгенмисен? Мен Сени Ким экенингни таныйман. Аллагьны Сыйлысысан, – деп къычыра+.

35– Тын, ону ичинден чыгъып тай! – деп буюра Иса жинге.

Жин, о адамны синагогну ортасында йыгъып, огъар гьеч бир зарал да этмейли, ону ичинден чыгъып тая+. 36Барысы да гьайран болуп:

– Бу не демекдир? О жинлеге гючю булан буйрукъ эте, олар да чыгъып тая, – деп бир бири булан сёйлейлер. 37Ону гьакъындагъы хабар айлана якълагъа яйыла.

Иса кёп адамланы сав эте

38•Синагогдан чыгъып, Иса Симонну уьюне бара. Симонну къайнанасы гючлю иссиликден авруп ята болгъан. Исагъа огъар къарасын деп тилейлер+. 39Аврувну башлыгъында токътап, О къатынны иссилигин тайдыра, о да сав болуп къала. Къатын, шоссагьат аякъгъа туруп, олагъа тепси къура.

40Гюн артагъан заманда, адамлар Ону янына гьар тюрлю аврувлары булангъыланы гелтирелер. Иса да, оланы гьарисини уьстюне къолларын салып, сав эте. 41Бир кёплеринден жинлер:

– Сен Аллагьны Уланысан! – деп къычыра туруп чыгъып таялар. Жинлер Оьзю Месигь экенни билегени саялы, Иса олагъа сёйлемесин деп къатты кюйде бувара+.

Иса Ягьудеяда Сююнч Хабарны билдире

42•Эртен болгъанда, шагьардан чыгъып, Иса бир янгыз ерге бара. Халкъ Исаны ахтарып айлана ва янына гелип, оьзлени къоюп гетмесин деп, Ону сакъламагъа сюе+. 43Амма Иса олагъа:

– Аллагьны гьакимлигини гьакъындагъы Сююнч Хабарны башгъа шагьарларда да билдирмеге герекмен. Мен шону учун йиберилгенмен, – дей.

44О Ягьудеяны синагогларында Аллагьны каламын англата туруп айлана.

5

Исаны башлапгъы якъчылары

5^1•Бир керен Иса, Галилея кёлню[*] ягъасында токътап, айланадагъы ябурулуп жыйылгъан халкъгъа Аллагьны каламын англата болгъан+. 2О кёлню ягъасында токътагъан эки къайыкъны гёре. Балыкъчылар, къайыкълардан чыгъып, торларын жува болгъан. 3Иса къайыкълардан бирине, Симонну къайыгъына мине. О Симонгъа Оьзюн ягъадан бираз ари элтсин деп тилей. Къайыкъда олтургъан кююнде Иса халкъгъа Аллагьны каламын англата.

4Англатып битген сонг, Симонгъа:

– Терен ерге багъып юз ва балыкъ тутмакъ учун торларынгны ташла, – дей+.

5– Устаз, биз сав гечени узагъында доландыкъ, гьеч бир зат да тутмадыкъ. Амма Сен айтгъан сонг, торланы ташлажакъман, – деп жавап бере Симон Огъар.

6Шолай этген сонг, олар оьтесиз кёп балыкъ туталар, балыкъны кёбюнден гьатта торлары йыртылмагъа башлай. 7Гелип оьзлеге кёмек этгенни сююп, олар башгъа бир къайыкъдагъы ёлдашларына ишара этелер. Олар да гелелер, эки де къайыкъны балыкъдан толтуралар. Авурлукъдан къайыкълар сувгъа батмагъа башлай.

8Шону гёрюп, Петер деп де айтылагъан Симон:

– Я Раббим, менден ари тай, неге тюгюл мен бир гюнагьлы адамман, – дей ва Исаны тизлерине къаплана.

9Тутулгъан шолай кёп балыкъны гёрген Симон ва ону булангъы бары да адамлар, 10ону ёлдашлары болгъан Зеведейни уланлары Якъуб ва Югьан бек къоркъалар. Иса Симонгъа:

– Къоркъма! Бугюнден сонг балыкъны орнуна сен инсанлар тутажакъсан, – дей+.

11Къайыкъланы ягъагъа чыгъарып, бары да затны еринде де къоюп, олар Исаны арты булан гетелер.

Яман гён аврувлу адамны сав болуву

12•Бир керен Иса бир юртгъа бара. Ону янына яман гён аврувлу бир адам геле. Исаны гёргенде, ятып ерге де къапланып, Огъар:

– Я Раббим! Эгер сюйсенг, Сен мени сав этип болажакъ эдинг, – деп ялбара+.

13Иса, къолун узатып:

– Сюемен, сав бол, – деп, авруйгъан адамгъа тие.

Шоссагьатына ону авруву тайып къала. 14Иса огъар:

– Шону, вёре, биревге де айтмассан. Барып дин къуллукъчугъа гёрюн, аврувдан тазалангъанынг саялы, Муса буюргъан кюйде къурбан эт. Къурбан этгенинг сени къолай болгъанынга шагьатлыкъ этежек, – дей+.

15Буса да Исаны гьакъындагъы хабар бек яйыла. Огъар тынгламакъ ва оьзлени аврувларындан сав болмакъ учун, Ону янына оьтесиз кёп халкъ жыйылып гелмеге башлай. 16Оьзю Иса буса, янгыз ерлеге гетип, дуа этип тура+.

Капернагьумда тербенмейген бир аврувну сав болуву

17•Бир керен Иса Аллагьны каламын англатып турагъанда, Огъар тынглайгъанланы арасында Галилеяны, Ягьудеяны бары да юртларындан ва Ерусалимден гелген фарисейлер[*] ва дин алимлер болгъан. Аллагьдан гелген гюч булан Иса аврувланы сав этип тура+. 18Бир нече гиши тербенип болмай авруйгъан бир адамны ятывдагъы кююнде гелтирип, ону уьйню ичине гийирмеге ва Исаны алдына салмагъа къарайлар. 19Адамланы кёплюгюнден аврувну уьйню ичине гийирмеге кюй тапмай, уьйню къалкъысын тешип, ондан таба ону ятыву да булан уьйню ортасына, Исаны алдына, тюшюрелер. 20Аврувну гелтиргенлени иманы барын гёрюп, Иса аврувгъа:

– Балам, сени гюнагьларынгдан гечилди, – дей+.

21Дин алимлер ва фарисейлер:

– Капир затланы сёйлейген Бу Адам Кимдир? Бир Аллагьдан башгъа гюнагьларындан гечмеге ким бола? – деп ойлашмагъа башлайлар+.

22Оланы ойларын билип, Иса булай дей:

– Сиз неге олай ойлашасыз? 23Къайсы рагьатдыр: «Сени гюнагьларынгдан гечилди», – демекми, ёгъесе: «Туруп, юрюп йибер», – демекми? 24Мени, Инсанны Уланыны, бу дюньяда гюнагьлардан гечмеге къудратым барны сиз гьали гёрежексиз, – деп жавап бере. Авруйгъан адамгъа буса:

– Сагъа айтаман: туруп, ятывунгну да алып, уьюнге бар, – дей.

25О шоссагьат бары да халкъны гёз алдында тура, ятывун да алып, Аллагьгъа шюкюр де эте туруп, уьюне гете. 26Барысы да гьайран болуп къалалар ва Аллагьгъа макътав этелер. Къоркъгъан гьалында:

– Бугюн биз бек гьайран ишлер гёрдюк, – дейлер.

Левийни Исаны якъчыларына къошулуву

27•Шондан сонг Иса ондан гете. О ясакъ жыягъан ерде олтургъан Левий деген ясакъчыны гёре ва огъар:

– Гел, Мени артыма тюш! – дей.

28Левий де туруп, бары да затын да къоюп, Ону булан гете. 29Левий оьзюню уьюнде Иса учун бир уллу къонакълыкъ эте. Къонакъланы арасында бир хыйлы ясакъчылар ва оьзге адамлар да бола+. 30Фарисейлер ва дин алимлер буса Исаны якъчыларына:

– Сиз неге ясакъчылар ва гюнагьлылар булан бирче олтуруп ашап ичип турасыз? – деп сорай+.

31– Эмчи савлагъа тюгюл, аврувлагъа тарыкълы бола. 32Мен муъминлени тюгюл, гюнагьлыланы товба этмеге чакъырмакъ учун гелгенмен, – деп жавап бере Иса олагъа+.

Оразаны гьакъында

33•Олар шо заман Исагъа:

– Ягьияны якъчылары чакъда чакъда ораза туталар ва дуа этелер. Фарисейлени якъчылары да шолай этелер, Сеникилер буса ашап ичип туралар, – дейлер+.

34Иса олагъа булай жавап бере:

– Тойда гиевню янында олтургъан гиевнёгерлени ашама къоймай сакълама бажарылармы+? 35Амма оланы янындан гиевню алып гетеген гюн гелер, шо гюнлерде олар да ораза тутарлар+.

36Иса олагъа булай бир масал айта:

– Гьеч бирев, янгы опуракъдан гесек алып, эсги опуракъгъа ямав салмас. Салса, янгы опуракъ бузулар. Янгы опуракъдан алынгъан ямав эсгисине ярашмас. 37Гьеч бирев де эсги тулукълагъа янгы чагъырны тёкмес. Тёксе, янгы чагъыр тулукъланы йыртар, чагъыр да ерге тёгюлер ва тулукълар да ярахсыз болур. 38Янгы чагъыр янгы тулукълагъа тёгюлме герек! 39Гьеч бирев эсги чагъырны ичгенден сонг, янгысын ичмеге сюймес, неге тюгюл: «Эсгиси яхшы бола», – дейлер.

6

Сонгугюнню масъаласы

6^1•Бир керен сонгугюн Иса ашлыкъ чачылгъан авлакъдан оьтюп бара болгъан. Ону якъчылары, будай башланы юлкъуп, къоллары булан увуп ашамагъа башлайлар+. 2Фарисейлени бирлери олагъа:

– Сонгугюн гьарам затны сиз неге этесиз? – дейлер+.

3Иса олагъа булай жавап бере:

– Оьзю де, ону булангъылар да ач болгъан заманда, Давут этген затны гьакъында сиз охумагъанмысыз+? 4О Аллагьны уьюне гирген ва янгыз дин къуллукъчулардан къайры дагъы биревге де ашама яратылмайгъан къурбан экмеклени алып ашагъан ва оьзю булан бирче болгъанлагъа да берген, – деп жавап бере+. 5Сонг:

– Мен, Инсанны Уланы, сонгугюнню де уьстюндеги гьакимимендир, – дей.

Къолу къуругъан адам

6Башгъа бир сонгугюн Иса синагоггъа геле ва онда Аллагьны каламын англата. Онда онг къолу къуругъан бир адам болгъан+. 7Дин алимлер булан фарисейлер, Исаны айыпламакъ учун, сонгугюн О биревню сама сав этмесми экен деп къаравуллап токътагъан болгъан+. 8Тек оланы хыялларын билип, Иса къолу къуругъан адамгъа:

– Туруп, ортагъа чыкъ! – дей.

О адам да, туруп, чыгъа. 9Шо заман Иса дин алимлер булан фарисейлеге:

– Мен сизге сорайман: сонгугюн не этме ярай? Яхшылыкъмы яда яманлыкъмы? Жанын къутгъарма герекми яда оьлтюрме герекми? – дей+. 10Оланы барысына да къарап, Иса о адамгъа: – Къолунгну узат, – дей.

О да шолай эте ва ону къолу сав болуп къала+. 11Дин алимлер булан фарисейлер буса ачувундан бирден бир къазаплана ва Исагъа не этме герек деп оьз арасында сёйлешелер.

Иса он эки элчисин танглай

12•Бир керен шо гюнлерде, дуа этмек учун, Иса тавгъа чыгъа ва сав гечени Аллагьгъа дуа эте туруп оьтгере. 13Эртен болгъанда, Оьзюню якъчыларын янына чакъырып ва оланы арасындан он экисин танглап, олагъа элчилер[*] деп ат бере. Танглангъанлары булардыр: 14Иса оьзюне Петер деп ат берген Симон ва ону иниси Андрей, Якъуб, Югьан, Филип, Бартолмай,+
15Маттай, Тома, Алфайны уланы Якъуб, Элинсюер[*] деп айтылагъан Симон,+
16Якъубну уланы Ягьуда ва артда Исагъа хыянатлыкъ этген Ягьуда Искариет+.

Яхшылыкъ ва налат

17•Олар булан бирге тюпге тюшюп, Иса бир тюз ерде токътай. Онда Ону кёп якъчылары ва бютюн Ягьудеядан, Ерусалимден, денгиз ягъадагъы Сайдандан ва Сурдан гелген кёп халкъ жыйылгъан болгъан. 18Халкъ Огъар тынгламакъ, оьзлени аврувларындан сав болмакъ учун гелген болгъан. Жинли адамлар да сав болгъанлар. 19Бютюн халкъ Исагъа къолу булан бир тиймеге къаст эте, неге тюгюл Ону ичинден чыгъагъан гюч оланы барысын да сав эте болгъан+.

20Оьзюню якъчыларына гёз къаратып, Иса булай дей:

– Гьей пакъырлар, сиз насиплилерсиз. Аллагьны гьакимлиги сизин учундур. 21Гьали ач къалгъанлар, сиз насиплилерсиз. Сизин Аллагь тойдуражакъ. Гьали йылайгъанлар, сиз насиплилерсиз. Сиз кюлежексиз+. 22Инсанны Уланы учун сизин адамлар гёрме сюймейгенде, сизин къувалайгъанда, сизин сёгюп, атыгъызны яманлайгъанда, сиз насиплилерсиз+. 23Шо гюн къуваныгъыз ва сююнмеклигигизден оьрге атылыгъыз. Неге тюгюл де, кёклерде сизин уллу савгъат къаравуллагъан. Пайхаммарлар булан бу адамланы ата бабалары да шолай этген+.

24Сизге буса, гьей байлар, адаршай. Сиз сюйген чакъы кеп чекгенсиз+. 25Сизге, гьей гьалиги токълар, адаршай. Сиз ач болажакъсыз. Сизге, гьей гьали кюлейгенлер, адаршай. Сиз яс этип йылажакъсыз+. 26Бары да адамлар сизин макътайгъан болгъан заманда, сизге адаршай: бу адамланы ата бабалары ялгъан пайхаммарланы да шолай макътагъанлар.

«Душманларыгъызны сююгюз»

27•– Амма сизге, Магъа тынглайгъанлагъа, айтаман: душманларыгъызны сююгюз, сизин сюймейгенлеге яхшылыкъ этигиз. 28Сизге налат берегенлеге Аллагьны яхшылыгъын ёрагъыз ва сизин хорлайгъанлар учун дуа этигиз+. 29Ким сени бир яягъынга ура буса, огъар урма бириси яягъыгны да бакъдыр. Ким сени уьст опурагъынгны ала буса, гёлегингни де чыгъарып алмагъа пуршав этме+. 30Сенден гьар тилейгенге бер ва сеникин алгъанлардан къайтарып талап этме+. 31Адамлар сизин учун не этгенни сюе бусагъыз, олар учун сиз де шолай этигиз+.

32Эгер сиз янгыз оьзюгюзню сюегенлени сююп къойсагъыз, ону учун неге макътав къаравуллайсыз? Неге тюгюл де, гюнагьлылар да оьзлени сюегенлени сюелер. 33Эгер сиз янгыз оьзюгюзге кёмек этегенлеге кёмек этип къоя бусагъыз, ону учун неге макътав къаравуллайсыз? Неге тюгюл де, гюнагьлылар да шолай этелер. 34Эгер янгыз къайтарып алмагъа умут булан борчгъа бере бусагъыз, ону учун неге макътав къаравуллайсыз? Неге тюгюл де, берген чакъысын къайтарып алмакъ учун, гюнагьлылар да гюнагьлылагъа борчгъа берелер.

35Сиз буса шолай этмегиз. Сиз оьзюгюзню душманларыгъызны сююгюз, олагъа кёмек этигиз ва къайтарар деп умутламай, борчгъа беригиз. Сизге шо заман Аллагь разилигин гёрсетежек ва сиз Аллагьу Тааланы авлетлери болажакъсыз, неге тюгюл О яхшылыкъны билмейгенлеге де, яманлагъа да бир йимик яхшыдыр+. 36Атагъыз нечик рагьмулу буса, сиз де шолай рагьмулу болугъуз+.

«Башгъаны айыпламагъыз»

37•– Башгъаланы кем гёрмегиз, Аллагь сизин де кем гёрмес, биревню де айыпламагъыз, Аллагь сизин де айыпламас, гечигиз, сизден де гечилер+. 38Беригиз, сизге де берерлер; басылып сыкълашгъан, тёбеси чыгъып толгъан кюйде сизин этегигизге гелип тёгерлер. Сиз къайсы оьлчев булан оьлчесегиз, шолай оьлчев булан сизге де оьлченер+.

39Иса олагъа булай бир масал айта:

– Сокъур сокъурну башын тутуп юрюп болурму? Экевю де чунгургъа тюшюп гетмесми+? 40Муталим муаллиминден оьр болмас. Янгыз охувун тамамлагъан сонг, гьар муталим оьз муаллими йимик болур+.

41Къардашынгны гёзюндеги чёпню сен неге гёресен, оьзюнгню гёзюнгдеги аркъалыкъны гёрмейсен? 42Яда къардашынга: «Къардашым, къайда, сени гёзюнгдеги чёпню тайдырайым», – деп нечик айтма боласан, оьзюнгню гёзюнгдеги аркъалыкъны буса гёрмейсен? Гьей экиюзлю! Башлап оьзюнгню гёзюнгдеги аркъалыкъны тайдыр, къардашынгны гёзюндеги чёпню нечик тайдырма герекни шо заман гёрерсен.

Терек ва емиши

43•– Яхшы терек яман емиш бермес, яман терек де яхшы емиш бермес. 44Терек емишине къарап танылыр. Гоган уьлкюлерден инжир чёпленмес, тегенек уьлкюлерден де юзюм жыйылмас. 45Яхшы адам юрегини яхшы хазнасындан яхшы затлар чыгъарыр. Яман адам буса юрегини яман хазнасындан яман затлар чыгъарыр. Неге тюгюл де, юрекде бар зат тилинден таба чыгъар+.

Эки башгъа кюрчю

46•– Неге сиз Магъа: «Раббим, Раббим!» – деп айтасыз, оьзюгюз буса Мени айтгъанымны этмейсиз+? 47Мени яныма гелеген, Мени сёзлериме тынглайгъан ва оланы кютеген адамны ким булан тенглешдирме ярайгъанны Мен сизге гёрсетермен. 48Ону уьй къурагъанда терен къазып кюрчюсюн ташны уьстюне салагъан адам булан тенглешдирмеге ярар. Оьзенлер ташып, ташгъын гелип, сув урунгъан заманда, шолай ишленген уьйню тербетмеге болмай, неге тюгюл о яхшы ишленген+. 49Мени сёзлериме тынглап, оланы кютмейген адамны топуракъны уьстюнде кюрчюсюз уьй къургъан адам булан тенглешдирмеге ярай: оьзен ташып, сув гелип урунгъан заманда, шолай уьй шоссагьат чёгюп къала, олай уьйню бузулуву къоркъунч гелтире.

7

Юз асгерни башчысыны иманы

7^1•Оьзюне тынглагъан халкъгъа бары да айтагъанын айтып битгенде, Иса Капернагьумгъа гире. 2Онда бир юз асгерни башчысы болгъан. Ону кёп сюеген бир къулу бек авруп оьле тура болгъан. 3Юз асгерни башчысы, Иса гелгенни эшитип, оьзюню къулун сав этсин деп, Огъар тилемеге ягьудилени тамазаларын[*] йибере. 4Олар Исаны янына гелип, Огъар бек ялбарып тилеп:

– О Сен оьзюне шолай кёмек этмеге лайыкълы адам,+
5о бизин халкъыбызны сюе ва бизге синагогну да о къуруп берген, – дейлер.

6Иса олар булан гете ва юз асгерни башчысыны уьюне ювукълаша. Шо юз асгерни башчысы оьзюню янына ювукъларындан Исагъа шулай айтсын деп йибере:

– Я Раббим, авара болма! Сен мени уьюмню ичине гирмеклигинге мен лайыкълы тюгюлмен. 7Шо саялы Сени янынга гелмеге оьзюмню де лайыкълы гёрмедим, тек Сен бир сёз сёйлесенг, мени къулум сав болуп къалажакъ эди+. 8Мен де оьзюмню гьакимимни табилигиндеги бир адамман, мени табилигимде де асгерлер бар. Бирине: «Гет!» – деймен – гете, башгъасына: «Гел!» – деймен – геле, къулума да: «Муну эт!» – деймен – эте.

9Иса бу сёзлени эшитгенде, огъар тамашалыкъ этип, Оьзюню арты булан гелеген халкъгъа булай дей:

– Сизге айтаман, гьатта Исрайылда да Мен бу къадар уллу имангъа къаршы болмадым.

10Йиберилген адамлар уьйге къайтып гелгенде, авруйгъан къулну сав болуп табалар.

Наинде бир тул къатынны уланыны тириливю

11Шондан сонг, узакъ къалмай, Иса Наин деген бир шагьаргъа гете. Иса булан бирге Ону якъчылары ва кёп халкъ да бола. 12Иса шагьарны къапуларына ювукълашгъан заманда, онда бир тул къатынны биргине бир уланыны сюегин алып чыгъып геле болгъан. Шагьардан бу къатын булан кёп халкъ геле болгъан. 13Къатынны гёрюп, Раббини огъар языгъы чыгъа. Къатынгъа О:

– Йылама, – дей+.

14Ювукълашып, табутгъа тие ва гётерип алып барагъанлар токътайлар.

– Гьей улан, сагъа айтаман, тур! – дей Иса+.

15Оьлю туруп олтура ва сёйлемеге башлай. Иса ону анасына тапшура+. 16Барысын да къоркъув къуршай ва:

– Бизин арабызда бир уллу пайхаммар белгили болду. Аллагь Оьзюню халкъына кёмекге гелди, – дей туруп, Аллагьгъа макътавлар этелер+. 17Ону гьакъындагъы шолай хабар бютюн Ягьудеягъа ва айлана якълагъа яйылып гете.

Иса ва Ягьия пайхаммар

18•Ягьия пайхаммарны якъчылары огъар бары да бу хабарны билдире. 19Ягьия, оьзюню якъчыларындан экевюн янына чакъырып, оланы Рабби Исаны янына:

– Гелмеге герекли Сенмисен яда биз башгъасын гёзлейикми? – деп айтмагъа йибере+.

20Исаны янына гелип, олар:

– «Гелмеге герекли Сенмисен яда биз башгъасын гёзлейикми?» – деп сорамагъа Сени янынга бизин Ягьия йиберген, – дейлер.

21Шо заман О кёплени аврувлардан, сыркъавлардан ва жинлерден сав этип ва бир кёп сокъурланы гёзюн ачдырып турагъан заман болгъан. 22Иса олагъа булай дей:

– Барып, эшитген ва гёрген затларыгъызны Ягьиягъа айтыгъыз: сокъурлар гёз ача, акъсакълар юрюй, яман гён аврувлулар сав бола, сангыравлар эшите, оьлюлер тириле ва пакъырлагъа Сююнч Хабар билдириле. 23Насиплидир Магъа шеклик этмейген+.

24Ягьия йиберип гелгенлер гете. Сонг Иса халкъгъа Ягьияны гьакъында айтмагъа башлай:

– Дангылгъа не гёрмеге деп баргъан эдигиз? Ел чайкъайгъан бир къамушну гёрмегеми+? 25Дагъы кимни гёрмеге баргъан эдигиз дагъы? Тизив опуракълар гийген адамны гёрмегеми? Тизив опуракълар гиегенлер, кюрлюкде яшайгъанлар пачаланы къалаларында болалар. 26Кимни гёрмеге деп баргъан эдигиз? Пайхаммарны гёрмегеми? Дюр! Сизге айтаман: сиз гёрген адам пайхаммардан да уллудур+. 27Ягьия пайхаммарны гьакъында Сыйлы Язывларда булай язылгъан:

Муна, Мен Сени алдынга Оьзюмню чавушумну йиберемен.

О Сени алдынгда ёлунгну гьазирлежек+.

28Сизге айтаман: инсанланы арасында Ягьиядан оьр болуп дагъы бирев де ёкъдур, амма Аллагьны гьакимлигини тюбюндегилени инг гиччиси де ондан уллудур+.

29Исагъа тынглагъан бары да халкъ, гьатта ясакъчылар да, Аллагьны ёлу адилли экенине мюкюрлюк этген. Неге тюгюл де, сувгъа чомуп, Ягьия оьзлени Аллагьгъа тапшурсун деп, олар ону янына гелелер+. 30Фарисейлер ва дин алимлер буса Ягьия, сувгъа чомуп, оьзлени Аллагьгъа тапшурмагъанына гёре, Ону ёлун гери уралар.

31О заман Иса булай дей:

– Бу наслуну адамларын Мен ким булан тенглешдирейим? Олар кимге ошайлар? 32Олар майданда олтуруп: «Биз сизге зурнай сокъдукъ, сиз буса бийимедигиз, биз сизге мунглу йырлар йырладыкъ, сиз буса тююнюп йыламадыгъыз», – деп бир бирине къычырагъан яшлагъа ошайлар. 33Ягьия гелгенде, ораза тутду ва чагъыр ичмеди, амма сиз: «О жинли адам», – дейсиз+. 34Мен, Инсанны Уланы, гелгенде, ашадым ва ичдим. Сиз буса: «Къарагъыз, ашама ва чагъыр ичме сюеген адам, ясакъчыланы ва гюнагьлыланы къурдашы!» – дейсиз+. 35Амма Аллагьны гьакъылыны гертилиги Ону ёлуна тюшгенлени ишлеринде гёрюнедир.

Иса ва бир гюнагьлы къатын

36•Фарисейлерден бириси Исаны тюш ашгъа чакъыра. Фарисейни уьюне гирип, Иса ону тепсисинде олтура. 37Шонда о шагьарда яшайгъан гюнагьлы бир къатын, Иса фарисейни уьюнде олтургъанны билип, ичинде бек арив ийисли майы булангъы чыны кажинни гелтире. 38Исаны аякълары бар якъда токътап йылай туруп, бу къатын Ону аякъларына гёзьяшларын акъдырмагъа башлай. Сонг оьзюню чачлары булан гёзьяшларын сибирип, Ону аякъларын оьбе ва шо арив ийисли майны сюрте.

39Исаны уьюне чакъыргъан фарисей шону гёргенде: «Бу Адам герти пайхаммар болгъан эди буса, Оьзюне тиеген къатын ким ва нечик къатын экенни билер эди. Бу чу бир гюнагьлы къатын», – деп ойлаша+. 40Иса булай дей:

– Симон, мени сагъа бир эки айтагъаным бар.

– Айт чы, Устаз, – дей о.

41– Бир бай адамны эки борчлусуну бири огъар беш юз гюмюш акъча, биревюсю элли гюмюш акъча борчлу болгъан+. 42Оланы тёлемеге бир заты да болмагъаны саялы, о экевюнден де гечген. Энни айт чы сен, шо адамланы къайсы бай адамны кёп сюежек? – дей Иса+.

43Оьзюне кёпню гечгени деп ойлайман, – деп жавап бере Симон.

– Сен тюз ойлайсан, – дей Иса.

44Къатынгъа багъып къарап, Иса Симонгъа булай айта:

– Гёремисен бу къатынны? Мен сени уьюнге гелдим, сен Магъа аякъларымны жувмагъа сув сама бермединг. Бу къатын буса Мени аякъларымны гёзьяшлары булан жувуп, чачлары булан сибирди. 45Сен мени оьпмединг, о буса Мен гелгенден берли токътавсуз Мени аякъларымны оьбюп тура. 46Сен Мени башыма зайтун май сюртмединг, о буса Мени аякъларыма арив ийисли май сюртдю+. 47Мен сагъа айтайым неге экенни: о кёп сюе, неге тюгюл де кёп гюнагьлары гечилген. Кимни гюнагьлары аз гечиле буса, о аз сюе. 48Иса къатынгъа:

– Сени гюнагьларынг гечилди, – дей+.

49Ону булан бирче тепсиде олтургъанлар: «Гюнагьланы да гечеген Бу кимдир?» – деп ойлашмагъа башлайлар. 50Амма Иса къатынгъа:

– Иманынг сени къутгъарды, сен буса гьали парахатынга уьюнге гет, – дей+.

8

Исаны узатагъан къатынлар

8^1Шондан сонг узакъ къалмай Иса, шагьарлагъа ва юртлагъа барып, Аллагьны гьакимлигини гьакъындагъы Сююнч Хабарны халкъгъа билдирип юрюй+. 2Ону булан бирче он эки де элчи, жинлерден ва аврувлардан сав болуп тазалангъан бир нече къатын, оьзюню ичинден етти жин къуваланып тайгъан Маждаллы Мариям,+
3Гьиродну уьй къуллукъларыны башын тутгъан Гьузну къатыны Ёгьанна, Сусанна ва кёп оьзгелери бола. Олар оьзлени харжы булан Исагъа ва Ону элчилерине кёмек этелер+.

Чачывчуну масалы

4•Кёп халкъ жыйылып, бары да шагьарлардан Исаны янына адамлар гелген заманда, О олагъа масал айтмагъа башлай:

5– Чачывчу урлукъ чачмагъа чыкъгъан болгъан. Чачагъанда, урлукъланы бирлери ёл ягъагъа тюшюп, аякъ тюпде тапталып къала. Къушлар гелип оланы чёплеп ашайлар. 6Бирлери ташкъатыш ерге тюшюп, чыкъгъан сонг, къуруп къала, неге тюгюл онда дымлыкъ ёкъ. 7Бирлери тегенекликге тюше. Тегенеклер оьсюп, оланы оьсме къоймай, янча. 8Башгъа урлукълар берекетли топуракъгъа тюше ва оьсюп, юз керен артыкъ тюшюм бере.

Буланы айтып, Иса:

– Къулакълары барлар эшитсинлер! – дей+.

Масалны баяны

9•Исаны якъчылары Огъар:

– Бу масалны маънасы недир? – деп сорайлар.

10Иса булай жавап бере:

– Аллагь нечик гьакимлик этегенни сырларын билмеге сизге гюч берилген. Мен башгъалагъа масаллар булан сёйлейгенимни себеби: олар тынглап туражакълар, амма англамажакълар; къарап туражакълар, амма гёрмежеклер+.

11Бу масалны маънасы будур: урлукъ Аллагьны каламыдыр+. 12Ёлну ягъасына тюшгенлери – каламны эшитегенлер. Сонг, оланы янына иблис гелип, олар иман салмасын ва къутгъарылмасын деп, оланы юреклеринден каламны алып гете. 13Ташкъатыш ерлеге чачылгъаны буса – сёзню эшитип, ону сююнч булан къабул этегенлер. Амма оланы тамурлары болмайгъаны саялы, бир аз заман иман салалар, сынавгъа тюшгенде буса, иманындан тайып къалалар+. 14Тегенекли ерге чачылгъанлары – каламны эшитегенлер, амма яшавну аваралары, байлыкъ ва кеп чегив булан бувулуп къала ва оланы тюшюмю болмай+. 15Берекетли топуракъгъа чачылгъанлары буса – каламны эшитип, ону яхшы ва таза юрекде сакълайгъанлар ва чыдамлыкъда тюшюм берегенлер+.

Бары да зат аянгъа чыгъажакъ

16– Бирев де чыракъ ягъып, ону уьстюне я савут къапламас, яда тахны тюбюне салмас, уьйге гирегенлер ярыкъны гёрсюн учун, гёрюнеген бийик ерге салыр+. 17Неге тюгюл де, ачыкъ болмай къалагъан бир сыр да ёкъдур, билинип аянгъа чыкъмай къалагъан бир яшырылгъан зат да ёкъдур+. 18Шолайлыкъда, сизин тынглайгъан кююгюзге тергев этигиз: кимники бар буса, огъар дагъы да берилежек. Кимники ёкъ буса, ону оьзю бар деп хыял этеген заты да алынажакъ+.

Исаны анасы ва инилери

19•Бир керен Исаны янына Ону анасы ва инилери геле. Амма халкъны кёплюгюнден олар Ону ювугъуна барып болмайлар+. 20Огъар:

– Сени ананг ва инилеринг, Сени гёрме сююп, къырда токътагъанлар, – деп билдирелер.

21– Мени анам ва инилерим, Аллагьны каламына тынглап, ону кютегенлердир, – деп жавап бере Иса олагъа+.

Иса алатолпанны токътата

22•Бир керен Иса, Оьзюню бир нече якъчылары да булан бир къайыкъгъа да минип, олагъа:

– Кёлню бириси ягъына барайыкъ, – дей+.

23Олар юзюп барагъанда, Иса юхлап къала. Кёлде гючлю ел гётерилип гете. Толкъунлар къайыкъгъа урунуп, олар бир къоркъунчлу гьалгъа тюшелер. 24Ювугъуна барып, олар Исаны уятып:

– Устаз! Устаз! Биз батыла турабыз, – дейлер.

Уянып, О елни ва сувну гьалекленивюн токътата. Олар да токътап, бир шыплыкъ болуп къала+. 25Иса олагъа:

– Сизин иманыгъыз къайдадыр? – дей.

Олар буса къоркъуп ва гьайран болуп, бир бирине:

– Еллеге де, сувлагъа да буйрукъ этеген ва олар да Оьзюне таби болагъан Бу Кимдир? – дейлер.

Жинли бир адамны сав болуву

26•Олар Галилея кёлню къаршысында ерлешген герасалыланы топурагъына гелелер. 27Иса ягъагъа чыкъгъанда, Огъар юртдан бир адам къаршылаша. Бу адам жинли болуп турагъаны, уьстюне опуракъ гиймейгени ва уьйде тюгюл, къабурларда яшайгъаны хыйлы заман бола болгъан. 28Исаны гёргенде, О акъырып, Ону аякъларына баш ура ва:

– Гьей Иса, Аллагьу Тааланы Уланы! Менден не сюесен? Ялбараман Сагъа, магъа азап берме, – деп къычыра+.

29Неге тюгюл де, Иса жинге шо адамдан чыгъып тайсын деп буюргъан болгъан, о буса узакъ заманны боюнда огъар азап берип тургъан. О адамны енгмек учун, ону аркъанлар ва шынжырлар булан байлагъанлар. О адам буса байлавларын да уьзюп, жинлер къувалап, гиши турмайгъан ерге чыгъып гете болгъан. 30Иса огъар:

– Сени атынг кимдир? – деп сорай.

– Легион[*], – деп жавап бере о, неге тюгюл ону ичине кёп жинлер гирген болгъан.

31Жинлер, оьзлеге оьлюлер болагъан ерге тюшюп гетмекни буюрмасын деп, Исагъа ялбаралар. 32Онда тав бетде отлайгъан бир уллу донгуз сирив болгъан. Жинлер де Исагъа оьзлеге донгузланы ичлерине гирмеге изну берсин деп тилейлер. Иса да изну бере. 33Жинлер де, адамлардан чыгъып, донгузланы ичлерине гирелер. Сирив чабып йиберип, учурумдан таба кёлге тюшюп, сувгъа бата.

34Донгуз сакълайгъанлар, болгъан ишни гёрюп, къачып гете, шагьарда ва юртларда бу хабарны яя. 35Халкъ болгъан ишни гёрмеге чыгъа ва Исаны янына геле. Ичинден жинлер чыкъгъан адамны Исаны аякъларыны алдында гийинген кюйде ва гьакъылы да къайтып гелип, олтуруп турагъанын гёрюп, бек къоркъа+. 36Бу ишни гёргенлер буса жинли адам нечик сав болгъанны гелгенлеге англаталар. 37Герасаны айланасындагъы бютюн халкъ Исагъа ондан гетмекни тилей, неге десе олар бек къоркъа. О да къайыкъгъа да минип гете+.

38Ичинден жинлер чыкъгъан адам оьзюн Ону булан бармагъа къойсун деп тилей. Амма Иса ону къайтарып йибере ва:

39– Уьюнге къайт ва Аллагь сагъа не этгенни айт, – дей. О да гетип, Иса оьзюне этген затны бютюн шагьаргъа билдире+.

Тирилген къыз ва сав болгъан къатын

40•Иса гери къайтгъанда, Ону кёп халкъ къаршылай. Ону барысы да гёзлеп тура болгъан. 41Шонда синагогну башчысы болгъан Яир деген бир адам гелип, Исаны аякъларына баш ура ва Огъар оьзюню уьюне гелсин деп тилей+. 42Неге тюгюл де, ону он эки йыллыкъ бир къызы бек авруп оьле тура болгъан.

Иса онда бара. Халкъ Огъар ябурула ва айланасын къуршап ала. 43Он эки йылдан берли къаны гетип авруйгъан, бары да байлыгъын эмчилеге берген, амма оланы гьеч бириси де оьзюн сав этип болмагъан бир къатын,+
44артындан таба барып, Исаны опурагъыны этегине тие ва шоссагьат ону къаны гетегени токътай+. 45Иса:

– Магъа ким тийди? – деп сорай.

Гьариси оьзю тиймегенни айта. Шо заман Петер:

– Устаз, сени айланангда кёп халкъ бар ва бары да якълардан ябурулуп геле, – дей.

46Амма Иса:

– Магъа ким буса да бирев тийди, неге тюгюл Мен оьзюмден чыгъып барагъан бир къудратны гьис этдим, – дей+.

47Шо къатын, болгъан зат билинмей къалмажагъын англагъанда, къартыллай туруп гелип, Ону аякъларына баш ура. Бютюн халкъны алдында Огъар не себепден тийгенин ва шоссагьат сав болгъанын айта. 48Иса да огъар:

– Къызым, иманынг сени сав этди, эсен аман бар, – дей+.

49Иса шо сёзлени сёйлеп турагъанда, синагогну башчысы Яирни уьюнден бир адам гелип:

– Сени къызынг оьлдю. Устазны негьакъ авара этме, – дей.

50Шо сёзлени эшитгенде, Иса синагогну башчысына:

– Къоркъма, иман салып къой, о да тирилежек, – дей.

51Уьйге гелгенде буса, О Петерден, Югьандан, Якъубдан ва къызны ата анасындан башгъа биревню де уьйге гирме къоймай+. 52Барысы да къызгъа тююнюп яс этип йылайлар. Амма О:

– Йыламагъыз, о оьлмеген, юхлап тура, – дей+.

53Къызны оьлгенин билип, олар Иса айтагъанны мысгъыллап кюлеме къарайлар. 54О буса къызны къолун тута ва:

– Гьей къызым, тур! – дей+.

55Къызны ругьу гери къайта ва шоссагьат о аякъгъа тура. Иса да огъар ашама зат берсин деп буюра. 56Къызны ата анасы гьайран болуп къала. Иса буса болгъан бу ишни гьакъында биревге де сёйлемегиз деп тапшура+.

9

Иса он эки элчисин Сююнч Хабарны билдирме йибере

9^1•Он эки де элчисин чакъырып, Иса олагъа бары да жинлени къуваламакъ ва аврувланы сав этмек учун гьакимлик ва къудрат бере+. 2Оланы Аллагьны гьакимлиги гьакъда билдирмеге ва аврувланы сав этмеге йибере. 3Иса олагъа булай дей:

– Ёлгъа бир зат да алмагъыз: не таякъ, не дорба, не экмек, неде акъча, эки гийим опурагъыгъыз болмасын. 4Эгер де сиз биревню уьюне гирсегиз, гетмеге заман болгъунча, онда къалыгъыз. 5Сизин къабул этмеген ерде буса, о шагьардан чыгъагъан заманда, аякъларыгъыздагъы чангны да силкип тайдырыгъыз. Бу олар учун буварыв болажакъ+.

6Исаны якъчылары ёлгъа чыгъалар ва юртлагъа барып, Сююнч Хабарны яя туруп, гьар ерде аврувланы сав этелер+.

Гьиродну гьалекленивю

7•Гьирод гьаким, бу ишлени барын да эшитип, гьайран бола, неге тюгюл бирлери: «Ягьия пайхаммар оьлюмден тирилген»,+
8башгъалары: «Илияс пайхаммар гелген», биревюлери буса: «Бырынгъы пайхаммарланы бири тирилген», – дейлер+.

9– Мен Ягьияны башын гесдим. Оьзюню гьакъында мен бу затланы эшитеген Бу ким болажакъ дагъы? – дей Гьирод. Сонг о Исаны гёрмеге сюе+.

Беш минг адамны тойдурув

10•Къайтгъан сонг, элчилер Исагъа оьзлер этген ишлени гьакъында айталар. О да оланы Оьзю булан алып, Байтсайда деп айтылагъан шагьарны ювугъундагъы бир чет ерге гете+. 11Амма халкъ билип, Ону артындан бара. Иса адамланы арив къабул эте, олагъа Аллагьны гьакимлиги гьакъда англата ва сав болмагъа сюйгенлени сав эте.

12Гюн артылып, ахшам болмагъа башлай. Он эки де элчиси Исагъа ювукъ гелип:

– Халкъны къайтар, олар айланадагъы юртларда ва махилерде оьзлеге турмагъа ер ва ашама аш тапсынлар, неге тюгюл биз мунда бир адам да ёкъ чет ердебиз, – дейлер.

13– Олагъа ашама затны сиз беригиз, – дей Иса олагъа.

– Бизин мунда янгыз беш экмегибиз де, эки балыгъыбыз да тюгюл ёкъ. Бары да бу адамлар учун ашама затны биз барып сатып алгъанны сюемисен? – деп сорайлар олар+.

14Олар онда беш мингге ювукъ адам болгъан. Иса якъчыларына:

– Оланы элли элли этип, гюп гюп этип олтуртугъуз, – дей.

15Шолай этип, олар барысын да олтурталар. 16Иса беш экмекни де, эки балыкъны да алып, кёкге багъып къарап, шюкюр дуа эте. Сонг сындырып, экмеклени якъчыларына бере, олар да халкъгъа пайлайлар. 17Барысы да ашап тоя. Къалгъан гесеклени жыйып, он эки земгилни толтуралар.

Петер Иса Месигь экенге шагьатлыкъ эте

18•Бир керен Иса янгыз ерде дуа этегенде, Ону янына якъчылары геле. Иса олагъа:

– Халкъ Мени ким деп гьисап эте? – деп сорай.

19– Бирлери Ягьия пайхаммар, башгъалары Илияс, биревюлери буса бырынгъы пайхаммарлардан бири тирилген деп гьисап эте, – деп жавап берелер олар+.

20– Сиз Мен кимдир деп ойлашасыз? – деп сорай Иса олагъа.

– Аллагь йиберген Месигь! – деп жавап бере Петер+.

21•Иса шо гьакъда биревге де айтмасын деп, олагъа къатты кюйде бувара ва 22булай дей:

– Магъа, Инсанны Уланына, кёп азап чекмеге, тамазаланы, баш дин къуллукъчуланы ва дин алимлени янындан гери урулмагъа, оьлтюрюлмеге ва уьчюнчю гюн тирилмеге герек болажакъ+.

23Сонг Иса барысына да булай дей:

– Ким Мени булан гелмеге сюе буса, оьзюню хыялларын гери урсун ва гьар гюн хачын да гётерип, Мени артыма тюшсюн+. 24Ким оьзюню жанын къутгъармагъа сюе буса, о шону тас этер. Амма ким жанын Мени учун тас этсе, о шону къутгъарар. 25Эгер инсан бютюн дюньяны къазанып, оьзюн пасат этсе яда оьзюне зарал этсе, ондан не пайда болур+? 26Ким Менден ва Мени сёзлеримден илыкъса, Инсанны Уланы да Оьзюню, Атасыны ва Аллагьны малайиклерини сыйлы нюрю булан гелген заманда, о адамдан оьзюнден илыгъар+. 27Гертисин сёйлеймен сизге: мунда токътагъанланы арасында Аллагь нечик гьакимлик этежегин гёрмей туруп оьлмежеклер бар+.

Исаны тюрленивю

28•Бу сёзлени сёйлеп сегиз гюнден сонг, Петерни, Югьанны ва Якъубну да алып, Иса дуа этмек учун тавгъа чыгъа+. 29Дуа этип турагъан заманда, Исаны гёрюнюшю алышынып гете ва уьстюндеги опурагъы гёз къамашдырагъан кюйде ап акъ болуп къала. 30Ону булан оьзлерден нюр тёгюлюп гелеген экев лакъыр эте. Олар Муса ва Илияс болгъан. 31Олар Иса булан Ону бу дюньядан гетмеклиги гьакъында сёйлегенлер. Шо иш Ерусалимде кютюлме тарыкъ болгъан.

32Петер ва ону булан болгъанлар терен юхугъа баталар. Уянгъанда буса, Исаны, Ону булан токътагъан экевню ва Исаны сыйлы нюрюн гёрелер. 33Олар Исаны янындан гетме айланагъан заманда, Петер Огъар:

– Устаз, бизин мунда болмакълыгъыбыз не яхшыдыр! Бирин Сени учун, бирин Муса учун, бирин де Илияс учун уьч чатыр къурайыкъ, – дей.

Шо заман не сёйлейгенин о оьзю де билмей. 34О бу сёзлени сёйлеп турагъанда, бир булут гелип, оланы уьстюнде салкъынлыкъ болдура. Оьзлер булутгъа гиргенде, Исаны якъчылары бек къоркъалар. 35Амма булутдан таба:

– Бу Мени Сайлангъан Уланымдыр, Огъар тынглагъыз, – деген бир сес чалына+.

36Бу сес токътагъанда, олар онда Исадан башгъа дагъы биревню де гёрмейлер. Олар тынып токътайлар ва шо гюнлерде гёргенлерин биревге де айтмайлар.

Жинли яшны сав болуву

37•Артындагъы гюн олар тавдан тюшюп гелегенде, Исаны кёп халкъ къаршылай. 38Бирден халкъны арасындан бирев къычыра:

– Устаз! Сагъа ялбараман, мени уланыма къара, о мени биргине бир уланым! 39Бир жин уланымны тута, о да хапарсыздан къычырып йибере, ону аврув тута, авзундан гёбюк геле. Уланымны инжитген сонг да, ондан гьарангъа айрыла. 40Шону къуваласын деп, Сени якъчыларынга тиледим, тек олар болмадылар.

41– Гьей имансыз ва бузукъ адамлар! Къачан болгъунча Мен сизин булан туражакъман? Къачан болгъунча сизге чыдап туражакъман? Гелтир мунда сени уланынгны! – дей Иса.

42Яш гелегенде, жин ону ерге йыгъып тёбелемеге башлай, амма Иса жинге чыкъ деп буюра ва, уланны сав этип, ону атасына къайтарып бере+. 43•Барысы да Аллагьны къудратына гьайранлыкъ этип къала. Олар Оьзю этген бары да затлагъа тамашалыкъ этип турагъанда, Иса якъчыларына:

44– Мен сизге айтагъангъа тынглап, ону эсигизде сакълагъыз: Мени, Инсанны Уланын, инсанланы къолуна бережек, – дей+.

45Амма олар бу сёзлени англамайлар ва шолар олар учун сырлы кюйде къала. Шону олар Исагъа сорамагъа да къоркъалар+.

«Ким уллудур?»

46•Исаны якъчыларыны арасында оьзлени къайсы уллудур деген бир эришивлюк тува. 47Иса, оланы юреклериндеги ойну билип, бир гиччи яшны алып, Оьзю булан янаша сала 48ва олагъа:

– Бир гиччи яшны Мени атымны гьюрметинден ким къабул эте буса, шо Мени де къабул этер. Мени ким къабул эте буса, шо Мени йибергенни де къабул этер, неге тюгюл сизден ким барындан да гиччи буса, шо барындан да уллу болажакъ, – дей+.

«Сизге къаршы тюгюллер сизин яныгъыздыр»

49Бу заман Югьан:

– Устаз! Биз Сени атынг булан жинлени къувалайгъан бир адамны гёрдюк, бизинки болмагъаны саялы, биз ону токътатмагъа къарадыкъ, – дей+.

50– Ону токътатмагъыз, неге тюгюл сизге къаршы тюгюллер сизин яныгъыздыр, – дей Иса огъар+.

Самариялылар Исаны сюймей

51Оьзю дюньядан алынажакъ гюнлер ювукълашгъанда, Иса Ерусалимге бармагъа токъташа+. 52Оьзюнден алда О адамланы йибере. Ону къаршыламакъ учун, о адамлар бары да затны гьазирлемеге самариялыланы бир юртуна баралар+. 53Онда Исаны къабул этмейлер, неге тюгюл о юртдагъылар Ону Ерусалимге бармагъа чыкъгъанын гёре. 54Шону гёрюп, Ону якъчылары Якъуб ва Югьан:

– Я Рабби! Сюе бусанг, Илияс этгенде йимик, кёкден от ялын тюшюп, оланы къырсын деп айтайыкъмы? – дейлер+. 55Иса, бурулуп къарап, олагъа шону этмесин деп къатты кюйде бувара. 56Сонг олар бир башгъа юртгъа гетелер.

Исаны якъчыларыны алдына салынагъан талаплар

57•Олар ёлун узаталар. Ёлда бирев Исагъа:

– Сен къайда барсанг да, мен Сени артынг булан гележекмен, – дей.

58– Тюлкюлени инлери, кёкде учагъан къушланы уялары сама бар. Мени, Инсанны Уланыны, буса башымны сыйындырмагъа ерим де ёкъ, – дей Иса огъар.

59Башгъа биревюне Иса:

– Гел, Мени артыма тюш, – дей.

– Я Раббим! Бир алдын уьйге барып, атамны гёмюп гелмеге изну бер, – дей о.

60– Оьлюлени оьзлер оьлюлер гёмсюнлер, сен буса бар, Аллагьны гьакимлиги гьакъда билдир, – дей Иса огъар.

61Башгъа бирдагъысы:

– Я Раббим, мен Сени якъчыларынга къошулажакъман, тек бир алдын магъа мени уьйдегилерим булан савболлашма изну бер, – дей Исагъа+.

62– Сабан бутакъны тутгъан гьар ким артына гёз къарата буса, огъар Аллагьны гьакимлигини тюбюнде болмагъа къыйышмас, – дей Иса огъар.

10

Иса Оьзюню етмиш эки якъчысын йибере

10^1•Сонг Раббибиз Иса, якъчыларыны арасындан дагъы да етмиш экисин[*] сайлап, Оьзю барма герекли гьар шагьаргъа ва юртгъа Оьзюню алдындан жут жут этип, оланы йибере. 2Иса олагъа булай дей:

– Тюшюм кёп, амма ишчилер аз. Шолай болгъанда, Оьзюню тюшюмюн жыймагъа ишчилер йиберсин деп, тюшюмню Есине тилегиз!+
3Барыгъыз! Мен сизин бёрюлени арасына къозуланы йимик йиберемен+. 4Оьзюгюз булан не дорба, не хуржун, неде аякъгийим алмагъыз. Ёлда биревге де салам бермегиз+.

5Биревню уьюне гирсегиз, башлап: «Бу уьйде парахатлыкъ болсун», – деп айтыгъыз. 6Эгер онда парахатлыкъ сюеген адам бар буса, сиз ёрагъан парахатлыкъ огъар болажакъ, ёкъ буса, сизге къайтажакъ. 7Шо уьйде къалыгъыз, олар берген бар затны ашагъыз, ичигиз, неге тюгюл ишлейген адамгъа оьз къыйыны учун гьакъ тийишлидир. Уьйден уьйге гёчмегиз+.

8Къайсы шагьаргъа гелсегиз ва сизин къабул этсе, сизге берген затны ашап къоюгъуз+. 9Ондагъы аврувланы сав этигиз, олагъа: «Аллагь сизге гьакимлик этежек заман ювукълаша тура», – дегиз+. 10Баргъан шагьарларыгъыздан къайсында сизин къабул этмесе, орамгъа чыгъып: 11«Сизин шагьарыгъыздан аякъларыбызгъа къонгъан чангны да силкип, сизге къоюп гетебиз, тек, билип къоюгъуз, Аллагь сизге гьакимлик этежек заман ювукълаша тура», – дегиз+. 12Мен сизге айтаман: къыяматгюн Содомда яшагъан адамланы гьалы о шагьардагъы адамланыкинден къолай болажакъ!+

Имансызлагъа буварыв

13•– Адаршай сагъа, Гьоразин! Адаршай сагъа, Байтсайда! Эгер сизде болгъан аламатлар Сурда ва Сайданда болгъан эди буса, олар тезокъ товба этер эди. Шону гёрсетмек учун, кирлер де гийип, кюлню ичинде олтурар эди[*]+. 14Къыяматгюн Сурда ва Сайданда яшайгъан адамланы гьалы сизинкинден къолай болажакъ. 15Сен де, Капернагьум, кёклеге ерли гётерилежекмен деп эсинге гелеми? Сен жагьаннемге ерли тёбен тюшюрюлежексен.

16Сизге тынглайгъан Магъа тынглар, сизин инкар этеген Мени де инкар этер. Мени инкар этегенлер буса Мени йиберген Атамны да инкар этер+.

Жинлени таби болуву

17Исаны етмиш эки де якъчысы шат болуп къайта ва:

– Я Рабби! Сени атынгны айтгъанда, бизге жинлер де таби болду, – дейлер олар+.

18Иса да олагъа булай дей:

– Мен яшмын йимик болуп кёкден тюшеген иблисни гёрдюм+. 19Шолайлыкъда, сизге оьзюгюзге гьеч бир заралсыз йыланланы, акъырапланы ва душманны бютюн гючюн аякъ тюпге салып таптап янчмакъ учун ихтияр беремен+. 20Тек жинлер сизге таби бола деп сююнмегиз, амма сизин атларыгъыз кёклерде язылгъанына сююнюгюз+.

Исаны сююнчю

21•Шо сагьатда Иса, Аллагьны Ругьундан сююнюп, булай дей:

– Гьей кёкню де, ерни де Раббиси болгъан Атам! Бу затланы гьакъыллылардан ва англавлулардан яшырып, яшлагъа ачгъанынг саялы, Сагъа шюкюрлюк этемен. Дюр, Атам! Сени сюегенинг де тап шолай эди+.

22Атам Магъа бары да затны инанып тапшурду. Атадан башгъа гьеч бирев Уланын танымас. Атаны да Уланындан ва Уланы Ону оьзюне аян этмеге сюеген гишиден къайры бирев де танымас+.

23Сонг Оьзюню якъчыларына багъып бурулуп, олагъа:

– Сиз гёрегенни гёрген гёзлер насиплидир+. 24Сизге айтаман: кёп пайхаммарлар ва пачалар сиз гёреген затланы гёрмеге сюйгенлер, тек гёрмегенлер, сиз эшитеген затланы эшитмеге сюйгенлер, тек эшитмегенлер, – дей+.

Рагьмулу самариялыны гьакъында

25Шонда Къанундан яхшы англагъан бир дин алими туруп, Ону сынама сююп:

– Устаз, даимлик яшав алмакъ учун, мен не этме герекмен? – деп сорай+.

26– Мусаны Къанунунда шо гьакъда не язылгъан? Нечик англайсан? – деп сорав булан жавап бере Иса.

27– «Раббинг Аллагьны бютюн юрегинг булан, бютюн жанынг булан, бютюн гючюнг булан ва бютюн гьакъылынг булан сюй» ва «ювугъунгну оьзюнгню йимик сюй», – дей о+.

28– Тюз жавап бердинг, шолай эт, даимлик яшав алажакъсан, – дей Иса+.

29Тек о дагъы да мекенлешдирме сююп, Исагъа:

– Мени ювугъум кимдир? – деп сорай.

30Иса огъар булай дей:

– Бир адам Ерусалимден Еригьонгъа барагъанда, къачакъланы къолуна тюшюп къала. Олар ону тонап, токъалап, оьлю санлы кюйде къоюп гетелер.

31Шо ёл булан гелеген бир дин къуллукъчу, ону гёрюп, ёлну бириси янына чыгъып оьтюп гете. 32Шолай левийлерден[*] болгъан бирев де о ерге бара, ону гёрюп, янындан оьтюп гете+.

33Самариялы бирев буса шо ёлдан барагъанда, шо адамгъа къаршы бола ва огъар языгъы чыгъа+. 34Ювугъуна барып, зайтун май ва чагъыр тёгюп, ону яраларын байлай. Оьзюню эшегине де миндирип, ону бир петерге гелтирип, ону гьайын эте. 35Артындагъы гюн оьзю гетегенде буса, эки гюмюш акъча чыгъарып, къонакъ уьйню есине бере ва огъар: «Муну гьайын этерсен ва эгер артыкъ харжласанг, мен сагъа къайтывда берермен», – дей.

36Сен ойлашагъан кюйде, къачакъланы къолуна тюшген адамны ювугъу шо уьч де гишиден къайсыдыр?

37– Огъар рагьму этген адамдыр, – дей о.

– Буса бар, сен де шолай этерсен, – дей Иса.

Иса Мартаны ва Мариямны уьюнде

38Олар ёлун узатып барагъанда, Иса бир юртгъа геле. Мунда Марта деген бир къатын, Исаны уьюне чакъырып, Ону къабул эте+. 39Ону Мариям деген бир къызардашы да болгъан. О Раббибиз Исаны аякъларыны алдында олтуруп, Ону сёзюне тынглай+. 40Марта буса уллу къонакълыкъ этмек учун, гьаракат этип айлана. Исагъа ювукълашып, о булай дей:

– Мени Раббим! Къызардашым бары да ишни магъа саллап къойгъанына Сен тергев этмеймисен? Огъар айт дагъы, магъа кёмек этсин!

41– Марта, Марта! Сен кёп затны гьайын этип талашып айланасан,+
42янгыз бир зат тарыкъ. Мариям буса оьзюнден чыгъарылып алынмажакъ яхшы пайын сайлагъан, – деп жавап бере Иса огъар+.

11

Дуаны гьакъында

11^1•Бир керен Иса бир ерде дуа этип тура болгъан. Битген заманда, Оьзюню якъчыларындан бири Огъар:

– Я Раббим, Ягьия оьзюню якъчыларын уьйретгени йимик, Сен де бизин дуа этмеге уьйрет, – дей+.

2Иса да булай дей:

– Сиз булай дуа этигиз:

Гьей бизин Атабыз!

Инсанлар Сени сыйлы атынгны гьюрметлесин дагъы.

Сени гьакимлигинг токъташсын дагъы.

3Бугюн бизге гюнлюк азыгъыбызны бер+.

4Бизин гюнагьларыбыздан геч!

Бизге яманлыкъ этгенлерден барындан да биз де гечебиз.

Бизин артыкъ сынавлагъа салма+.

5Сонг Иса олагъа булай дей:

– Айтайыкъ, сизин биригизни бир ювугъугъуз бар. Гечортада гелип, огъар булай дейсиз: «Ювугъум! Магъа борчгъа уьч экмек бер. 6Магъа йыракъ ёлдан бир ювугъум гелген, ону алдына салмагъа мени бир затым да ёкъ».

7О буса уьйню ичинден туруп, сизге: «Мени авара этме. Эшиклер бегитилген, мени булан ятып тёшекде яшларым да бар. Туруп сагъа бир зат да берип болмайман», – деп жавап бере. 8Сизге айтаман: о адам ятгъан еринден туруп, сагъа герек затынгны ювукълукъну гьюрметин этип де бермесе, эгер сен къаныгъып къарышсанг, огъар туруп, сагъа тарыкъ затны бермеге тюшер.

9Шо саялы Мен айтаман сизге: тилегиз – сизге бережек, излегиз – табажакъсыз, эшикни къагъыгъыз – сизге ачажакъ. 10Неге тюгюл де, гьар тилеген – алар, излеген – табар, эшикни къакъгъангъа да – ачылар+.

11Арагъыздан къайсы ата, уланы аш тилегенде, таш берер яда балыкъ тилегенде, балыкъны орнуна йылан берер? 12Яда йымырткъа тилеген заманда, огъар акъырап берер? 13Шолайлыкъда, эгер сиз оьзюгюз яман бусагъыз да, авлетлеригизге яхшы савгъатлар берип бола бусагъыз, кёклердеги Атагъыз буса Оьзюнден тилейгенлеге Ругьун дагъокъ да берер+.

Иса ва Зензебил

14•Бир керен Иса сёйлеп болмайгъан бир адамдан тилсизликни жинин къувалай. Жин чыкъгъан заманда, тилсиз сёйлемеге башлай ва халкъ бек гьайран болуп къала. 15Олардан бирлери:

– Жинлени О жинлени башчысы болгъан Зензебилни[*] гючю булан къувалай, – дейлер+.

16Башгъалары Исаны сынап къарамакъ учун, О оьзлеге кёкден бир аламат гёрсетсин деп тилейлер+. 17Амма шо адамлар не ойлашагъанны билип, Иса олагъа булай дей:

– Оьз ичинде бёлюнген гьар пачалыкъ тозулар ва оьз ичинде бёлюнген уьй йыгъылар. 18Иблис де оьз ичинде бёлюнсе, ону пачалыгъы бузулмай нечик токътар? Муна сиз жинлени Мен Зензебилни гючю булан къувалай деп айтасыз. 19Эгер Мен жинлени Зензебилни гючю булан къувалай бусам, сизин якъчыларыгъыз оланы кимни гючю булан къувалай дагъы? Шо саялы сизге дуванны оьзюгюзню якъчыларыгъыз эте турсун+. 20Эгер де Мен жинлени Аллагьны къудраты булан къувалай бусам, шо Аллагьны гьакимлигини бир белгисидир.

21Гючлю бир адам оьзюню уьюн савут булан сакълай буса, ону мюлкюне къоркъунч ёкъдур. 22Шо адамдан да гючлю бириси огъар чапгъын этип, ондан уьстюн гелсе, шо заман ону аркъа таягъан бары да савутун алыр ва мюлкюн де сюйген кюйде пайлар.

23Мени булан тюгюллер Магъа къаршылардыр, Мени булан жыймайгъанлар яягъанлардыр+.

24Адамны ичинден чыкъгъан сонг, жин къургъакъ дангылларда айлана, оьзюне сыйынма ер ахтара, амма тапмай. Сонг о: «Мен чыкъгъан уьюме къайтып бараман», – дей. 25Къайтып гелгенде буса, о уьйню сибирилип, жыйылып таба. 26Сонг барып оьзюнден де яман дагъы да етти жинни алып гелип, жин адамны ичине гирип яшай. Натижада, адамны гьалы алдагъысындан да бузукъ бола+.

Герти насип

27Иса бу сёзлени айтып турагъанда, халкъны арасындан бир къатын чыгъып, Огъар:

– Насиплидир Сени къурсагъында гётерип юрюген ва Сени эмдирген! – деп къычыра+.

28– Дагъы да насиплидир, Аллагьны каламын эшитип, ону кютегенлер, – деп жавап бере Иса+.

Юнусну аламаты

29•Исаны айланасына дагъы да кёп адамлар жыйыла. Иса олагъа сёйлемеге башлай:

– Не ямандыр бу гьалиги наслу. О аламатлар ахтара, амма огъар Юнус пайхаммарны аламатындан башгъа аламат гёрсетилмес. 30Ниневияны халкъына Юнус нечик аламат болгъан буса, Мен де, Инсанны Уланы, бу наслу учун шолай аламат болажакъман.

31Шебаны пача къатыны къыяматгюн туруп йиберип, бу наслуну айыплажакъ, неге тюгюл Сулайманны гьакъыллы сёзлерине тынгламакъ учун, о дюньяны бир къырыйындан гелген. Гьали буса Сулаймандан да уллусу мундадыр!+
32Къыяматгюн ниневиялы адамлар, гьалиги наслу булан туруп йиберип, о наслуну айыплажакълар. Неге тюгюл де, Юнусну сёйлевюнден сонг олар товба этгенлер. Гьали буса Юнусдан да уллусу мундадыр.

Къаркъараны чырагъы

33•– Яллайгъан чыракъны бирев де яшыртгъын ерге я савутну тюбюне салмас. Гирегенлер ярыгъын гёрсюн учун, ону бийик ерге салыр+. 34Гёз къаркъара учун бир чыракъ йимикдир. Эгер гёзлеринг сав буса, къаркъаранг бютюнлей ярыкъдан толур. Эгер гёзлеринг бузукъ болса, къаркъарангны къарангылыкъ къуршар. 35Шолайлыкъда, къара, ичингдеги ярыкъ къарангылыкъгъа айланып къалмасын! 36Эгер бютюн къаркъаранг ярыкъдан толгъан буса ва сенде бир де къарангы ер ёкъ буса, чыракъ оьзюню шавласы булан ярыкъ берегени йимик, бютюн къаркъаранг да ярыкъ болуп къалажакъ.

«Адаршай сизге, фарисейлер»

37•Иса сёйлеп битгенде, бир фарисей Ону тюш ашгъа чакъыра. Иса барып уьйню ичине гирип олтура. 38Ашны алдында Иса къолларын жувмагъанын гёрюп, фарисей бек тамаша бола+. 39Раббибиз огъар булай дей:

– Гьали сиз, фарисейлер, сукараланы ва бошгъапланы тыш ягъын таза сакълайсыз, ичигиз буса сутурлукъдан ва яманлыкъдан толуп тура. 40Авлиялар! Тышын Ким яратгъан буса, ичин де О яратмагъанмы? 41Сиз оьзюгюзню бар затыгъыздан пакъырлагъа садагъа беригиз, шо заман сизин бары да затыгъыз таза болур.

42Адаршай сизин гьалыгъызгъа, гьей фарисейлер! Нананы, гийиготну ва гьар тюрлю яшылчаланы ондан бир пайын секет чыгъарып бересиз, адилликни ва Аллагьны сюювюню гьакъында буса ойлашмайсыз. Бу агьамиятлы затланы юрютмеге герексиз, бирисилерин де унутуп къойма герек тюгюлсюз!+

43Адаршай сизин гьалыгъызгъа, гьей фарисейлер! Синагогларда тёрге чыгъып олтурмагъа сюесиз, базар майданларда адамлар гьюрметлегенни сюесиз+.

44Адаршай сизин гьалыгъызгъа! Сиз уьстюнден адамлар билмей таптап турагъан белгисиз бир къабурлар йимиксиз+.

45Шо заман дин алимлерден бириси Огъар къаршы чыгъып:

– Устаз, булай сёйлеп, Сен бизин де хатирибизни къалдырасан, – дей.

46Иса огъар:

– Адаршай сизин де гьалыгъызгъа, гьей дин алимлер! Сиз инсанлагъа къатты дин талаплар салып, оланы уьстюне авур, кютмеге къыйынлы намусланы саласыз. Оьзюгюз буса оланы кютмек учун бармагъыгъызны сама тербетмеге де сюймейсиз.

47Адаршай сизин гьалыгъызгъа. Сиз пайхаммарлар учун зияратлар ишлейсиз. Оланы буса сизин ата бабаларыгъыз оьлтюрген. 48Шолайлыкъда, сиз ата бабаларыгъыз этгенине рази болуп къаласыз, неге тюгюл пайхаммарланы олар оьлтюргенлер, сиз буса о пайхаммарлагъа зияратлар ишлейсиз+. 49Шону учун Аллагь булай терен ойлу сёзлени айтгъан: «Мен ягьудилени ва дин алимлени янына пайхаммарлар ва элчилер йибережекмен, оланы бирлерин оьлтюрежеклер, башгъаларын буса гьызарлажакълар»+.

50Шогъар гёре дюнья яралгъандан берли бары да пайхаммарланы тёгюлген къаны учун Аллагь бу наслудан жавап талап этежек+. 51Гьабилни къанындан башлап, ибадатхананы къурбанлыкъны салагъан ерини де, Сыйлы Ерини де арасында оьлтюрюлген Закарияны[*] къанына ерли тёгюлген бары да къан учун жавап талап этежек. Сизге айтаман: бары да зат учун бу наслудан жавап талап этилежек.

52Адаршай сизин гьалыгъызгъа, гьей дин алимлер! Сиз Аллагьны илмусуну ачгъычларын алгъансыз, амма ону ичине не оьзюгюз гирмейсиз, неде гирме сюегенлени гирме къоймайсыз.

53Шо заман Иса гете. Амма дин алимлер ва фарисейлер, Огъар ачувланып, бир хыйлы суаллар бермеге сюелер. 54Исаны авзундан терс сёз къаравуллап, Ону айыпламагъа къаст этелер+.

12

Экиюзлюлюкню гьакъында

12^1Бу арада минглер булан адамлар жыйылып, бир бирине ябурулмагъа башлай. Иса башлап якъчыларына сёйлей:

– Фарисейлени маясындан, демек экиюзлюлюгюнден сакъ туругъуз+. 2Бир яшыртгъын зат да билинмей къалмажакъ, бир сыр да ачылмай къалмажакъ+. 3Къарангылыкъда сёйлегенигиз гюнню ярыгъында эшитилежек, уьйню ичинде шыбышлап айтгъаныгъызны къалкъыбашдан къалкъыгъа чыгъып къычырып айтажакълар.

«Бир Аллагьдан къоркъугъуз»

4•– Сизге айтаман, къурдашларым: къаркъараны оьлтюрюп, ондан сонг дагъы бир зат да этип болмайгъанлардан къоркъмагъыз+. 5Кимден къоркъма герекни Мен сизге гёрсетермен: гишини оьлтюрмеге ва оьлтюрген сонг жагьаннемге ташлама да гючю бар бир Аллагьдан къоркъугъуз. Сизге айтаман чы, Ондан къоркъугъуз!+
6Беш жымчыкъны эки увакъ акъчагъа сатып бермейми? Аллагь буса оланы гьеч бирисин де унутмагъан. 7Сизин буса башыгъыздагъы бары да тюклеригиз саналгъан. Къоркъмагъыз! Бары да жымчыкълардан сиз хыйлы артыкъсыз+.

8Сизге айтаман: инсанланы алдында Магъа ачыкъдан ачыкъ мюкюрлюк этген гьар кимге Аллагьны малайиклерини алдында Мен де, Инсанны Уланы, шолай мюкюрлюк этежекмен+. 9Инсанланы алдында Мени инкар этген гьар кимни Аллагьны малайиклерини алдында Мен де инкар этежекмен+. 10Инсанны Уланына къаршы сёйлегенден гечилмеге бола. Амма Аллагьны Ругьуна къаршы капир сёйлегенден гечилмес+.

11Сизин синагоглагъа башчыланы ва гьакимлени алдына гелтирген заманда, нечик ва не жавап бережегигизни яда не сёйлежегигизни гьайын этмегиз. 12Шо сагьатда не сёйлеме герекни сизге Аллагьны Ругьу уьйретер+.

Гьайгев байны гьакъындагъы масал

13•Халкъны арасындан бирев чыгъып, Исагъа:

– Устаз, мени агъама атамдан къалгъан варисликден пай берсин деп айтсана, – дей.

14Иса шо адамгъа:

– Гьей адам, сизге дуван этмеге яда сизин малыгъызны бёлмеге Магъа ким тапшургъан? – дей. 15Сонг барысына да:

– Къарагъыз, вёре, дамагькарлыкъдан сакъ болугъуз, неге тюгюл инсанны яшаву ону малыны кёплюгюнден асылы болмай, – дей+.

16Иса олагъа булай бир масал айта:

– Бир бай гишини топурагъы яхшы тюшюм берген. 17«Гьали мен не этейим? Тюшюмюмню салмагъа ерим ёкъ чу», – деп ойлаша о. 18Сонг о: «Булай этейим: гьамарларымны бузуп, дагъы да уллуларын ишлейим, бары да ашлыгъымны ва бютюн байлыгъымны онда жыяйым». 19Оьзюме де айтайым: «Гьали сени кёп йыллагъа топлангъан хыйлы байлыгъынг бар, энни рагьатлан, аша, ич, кеп чек», – деп токъташа.

20Амма Аллагь огъар: «Гьей гьайгев! Бу гече гелип сени жанынг алынажакъ, сен жыйгъан зат кимге къалажакъ?» – дей+.

21Аллагь учун тюгюл, оьзю учун байлыкъ топлайгъан гьар бир адамны ахыры шолай болажакъ+.

Къоркъмай турмакъны гьакъында

22Иса якъчыларына булай дей:

– Шогъар гёре сизге айтаман: яшамакъ учун не ашажагъыгъызны, чархыгъыз учун не гиежегигизни де гьайын этмегиз+. 23Яшав ашдан, чарх да опуракъдан артыкъдыр. 24Къаргъалагъа бир къарагъыз чы: олар я чачмайлар, я ормайлар, оланы я гьамарлары, я беженлери ёкъ, тек оланы Аллагь ашатып сакълай. Сиз къушлардан хыйлы да артыкъсыз чы!+
25Башгъа къайгъы этмек булан къайсыгъыз оьмюрюгюзню бираз сама да узатып болажакъсыз? 26Шолай бир гиччи затны да этип болмай бусагъыз, къалгъан затланы не учун гьайын этесиз?

27Авлакъ чечеклени нечик оьсегенине бир къарагъыз чы: не загьмат тёкмейлер, неде йип ийирмейлер. Амма сизге айтаман: Сулайман оьзюню инг макъталгъан заманында да оланы бири йимик де гийинмеген+. 28Эгер бугюн авлакъда оьсюп, тангала ялламагъа ташланып къалагъан отну сама Аллагь шолай гийиндиреген болгъан сонг, гьей имандан языкълар, сизин дагъы да артыкъ гийиндирмежекми+? 29Сиз не ашажагъыгъызны ва не ичежегигизни ахтарып айланмагъыз ва шогъар авара болмагъыз. 30Бу дюньяны бары да имансыз халкълары шоланы гьайын этип айланалар. Сизин Атагъыз буса сизге шолар бары да тарыкъ экенни биле. 31Сиз Аллагьны гьакимлигине таби болмагъа да къаст этигиз. Къалгъан затланы барысын да сизге О Оьзю бережек+.

32Къоркъма, гьей Мени гиччи сиривюм. Неге тюгюл де, сизин Атагъызны рагьмулу буйругъу шолай: сизге Оьзюню гьакимлигини тюбюнде яшамагъа имканлыкъ бережек+. 33Бар чакъы затыгъызны сатып, пакъырлагъа садагъа этип беригиз. Оьзюгюзге кёклерде тозулмайгъан киселер ва арты битмейген байлыкълар гьазирлегиз. Онда уручу ювукълашмас ва ону гюе ашап бузмас+. 34Неге тюгюл де, байлыгъыгъыз къайда буса, юрегигиз де шонда болажакъ.

Гьазир болуп турув

35•– Даим гьазир кюйде туругъуз: сизин беллеригиз байланып ва чыракъларыгъыз янып турсун. 36Оьзюню есини тойдан къайтмакълыгъын къаравуллайгъан къуллукъчулагъа ошагъыз: гелип эшикни къакъгъандокъ, шоссагьат ону ачыгъыз+. 37Еси гелген заманда, уяв табулажакъ къуллар насиплидир. Гертисин сёйлеймен сизге: чечинип, о уьстюне къуллукъчуланы опуракъларын гиежек, оланы тепсиде олтуртажакъ, гелип, оьзю олагъа къуллукъ этежек. 38Эгер гечортада ва дагъы да геч гелип, о оланы уяв тапса, шо къуллар насиплилердир. 39Билип къоюгъуз: эгер уьй есине уручуну къачан гележеги белгили эди буса, о уручуну уьюне гирмеге къоймас эди+. 40Шо саялы сиз де гьазир болуп туругъуз. Инсанны Уланы сиз къаравулламайгъан бир заманда гелип къалажакъ.

41– Я Раббим, бу масалны Сен янгыз бизге айтамысан яда бары да къалгъанлагъа да айтамысан? – деп сорай Петер Огъар.

42Рабби Иса булай дей:

– Оьзге къулларына заманында аш сув берип къарасын деп, оланы уьстюнде еси къоюп гетген инамлы ва англавлу къул йимик болугъуз. 43Еси уьюне къайтгъанда, шолай ишлей туруп табулгъан къул насиплидир+. 44Гертисин сёйлеймен сизге: еси ону оьзюню бютюн малыны мюлкюню уьстюне салажакъ. 45Эгер шо къул оьз оьзюне: «Есим тез гелмежек», – деп айтып, къулланы ва къаравашланы тюймеге, оьзю буса ашап ичип, эсирип айланса,+
46о къулну еси гёзлемейген бир гюн, билмейген бир сагьатда гелип къалажакъ. Ону къатты кюйде жазалажакъ, имансызлар булан бир къысматгъа тарытажакъ. Онда йылав яс болажакъ, тишлер къыжыражакъ.

47Есини мурадын билип, ону кютмеге къарамайгъан къул буса кёп тююлежек. 48Билмей туруп такъсырланма тюшеген иш этгени буса аз тююлежек. Кимге кёп берилген буса, ондан кёп де талап этилежек. Кимге кёп инанылгъан буса, ондан кёп де къаравулланажакъ+.

Иса учунгъу эришивлюклер

49•– Мен дюньягъа от яндырмагъа гелгенмен, о къызышып янгъанны нече де сюемен. 50Мен кёп уллу азаплар чегежекмен. Шо яшавгъа чыкъгъынча, Мени юрегим зарланып туражакъ+. 51Мен бу дюньягъа парахатлыкъ бермеге гелгенмен деп ойлаймысыз? Тюгюл деймен сизге, айрылыв гелтирмеге гелгенмен+. 52Гьалиден сонг бир уьйде яшайгъан беш адам бир биринден айры болажакъ: уьчев экевге къаршы, экев уьчевге къаршы болажакъ. 53Атасы уланына къаршы, уланы атасына къаршы, анасы къызына къаршы, къызы анасына къаршы, къайнанасы гелинине къаршы, гелини къайнанасына къаршы болажакъ.

Заманны белгиси

54•Иса халкъгъа булай дей:

– Гюнбатышдан булут гётерилип гелегенин гёрген заманда, сиз шоссагьат: «Янгур болажакъ», – деп айтасыз ва шолай болма да бола. 55Къыбладан ел уьфюреген заманда: «Яллав болажакъ», – деп айтасыз, шолай болма да бола. 56Гьей экиюзлюлер! Ерге ва кёкге къарап, чакъ нечик болажагъын англап билесиз, гьалиги заманны англамагъа неге болмайсыз дагъы?

57Оьзюгюз учун не зат яхшы экенни неге оьзюгюз айырып болмайсыз? 58Оьзю булан эришген адам булан дуванханагъа барагъанда, ону булан ёлда ярашмагъа къаст эт. Ёгъесе, о сени дуванчыны янына гелтирер, дуванчы да сени туснакъчыны къолуна берер, туснакъчы да сени туснакъгъа салар+. 59Сагъа айтаман: лап ахырынчы нохуратынга ерли борчунгну бермесенг, сен туснакъдан чыкъмассан.

13

Товбаны гьакъында

13^1Шо заман биревлер гелип, Исагъа бир нече галилеялыланы гьакъында айталар. Пилат оланы ибадатханада къурбан соягъан заманында оьлтюрген болгъан+. 2Иса олагъа:

– Олагъа шолай болгъанлыгъы къалгъан бары да галилеялылардан эсе оланы гюнагьы артыкъ экени саялы деп ойлашамысыз+? 3Тюгюл, башгъаланыкинден оланы гюнагьы кёп тюгюл деп айтаман Мен сизге. Амма товба этмесегиз, барыгъыз да олар йимик дагъытылып къалажакъсыз! 4Яда уьстюне Силогьам къала авуп оьлген о он сегиз адам Ерусалимде яшайгъанланы барысындан да артыкъ гюнагьлы болгъан деп ойлашамысыз+? 5Тюгюл деп айтаман Мен сизге. Амма товба этмесегиз, барыгъыз да олар йимик дагъытылып къалажакъсыз! – дей.

Емиш бермейген терек

6Иса олагъа булай бир масал айта:

– Биревню юзюм бавунда орнатылгъан бир инжир тереги болгъан. О гелип, ондан емиш излей, тек тапмай+. 7Сонг барып юзюмчюге айта: «Бу инжир терекден емиш излеп гелегеним ва тапмайгъаным муна бу уьчюнчю йыл. Гесип ташла муну. Бу негьакъ ерни елеп не эте?»+

8Бавчу огъар: «Бийим! Муну бу йыл да къоюп къарайыкъ, мен ону айланасын къазып ва покълукъ тёгюп кюйлермен, 9къарайыкъ, гелеген йыл емиш бермесми экен. Эгер бермесе, гесерсен», – деп жавап бере.

Сонгугюн бир къатынны сав болуву

10Иса синагогланы биринде сонгугюн Аллагьны каламын англатып тура болгъан+. 11Онда он сегиз йылны узагъында ичинде зайыплыкъны жини булангъы бир къатын болгъан. Ону бели бюкленип къалгъан ва язылып болмай болгъан. 12Иса ону гёргенде, чакъырып, огъар:

– Гьей къатын, сен гьали аврувунгдан сав болажакъсан, – дей.

13Иса къатынны уьстюне къолларын сала. О шоссагьат язылып, Аллагьгъа макътавлар этмеге башлай+. 14Синагогну башчысы, Иса сонгугюн адамланы сав этгени саялы къазапланып:

– Ишлемеге герекли алты гюн бар. Шогъар гёре сав болмакъ учун сонгугюн тюгюл, шо гюнлерде гелигиз, – дей+.

15Рабби Иса огъар:

– Гьей экиюзлюлер! Сизин биригиз де сонгугюн оьгюзюгюзню яда эшегигизни отлукъдан чечип, сув ичирме элтмеймисиз+? 16Бу къатынны буса муна он сегиз йылны узагъында иблис байлап сакълагъан. Муну, Ибрагьимни наслусундан болгъан къатынны, сонгугюн[*] шо байлавун чечме герекмейми эди дагъы? – деп жавап бере.

17Иса бу сёзлени айтгъанда, Огъар къаршы чыкъгъанлар барысы да уяла. Бютюн халкъ Ону бары да макътавлу ишлеринден сююне+.

Гиччинев урлукъ ва мая

18•Иса булай дей:

– Аллагьны гьакимлик этивюн не зат булан тенглешдирме бола? Ону Мен негер ошатаман? 19Айтайыкъ, муна бир гиччинев урлукъ. Бир адам ону алып, оьзюню бавуна орната, о буса оьсюп, бир уллу терек бола. Къушлар гелип, ону бутакъларында уялар тиге+.

20Дагъы да Иса:

– Аллагьны гьакимлик этивюн дагъы да не зат булан тенглешдирме бола? 21Бир къатынгиши уьч оьлчев унну ичине къошгъан бир увуч маягъа ошайдыр. Шо бары да хамурну гёпюрте, – дей+.

Тар къапу

22•О Ерусалимге барагъан ёлунда, шагьарлардан ва юртлардан оьтюп, адамлагъа Аллагьны каламын англатып юрюй. 23Бирев Огъар:

– Я Раббим, аз адамдан къайрылар къутгъарылмажакъмы? – деп сорай.

24Иса булай дей:

– Тар къапудан гирмеге къаст этигиз, неге тюгюл, сизге айтаман, кёплер гирмеге сюежеклер, тек болмажакълар. 25Уьй еси туруп къапуну япгъанда, сиз къырдан туруп къапуну къакъмагъа башлап: «Я есим, ач бизге!» – деп айтажакъсыз. О буса сизге: «Сизин танымайман, сиз къайдансыз?» – деп соражакъ+. 26О заман сиз: «Биз Сени булан бирче ашап ичип турдукъ ва Сен бизин орамларда уьйретдинг», – демеге башлажакъсыз. 27О да сизге: «Мен сизин танымайман, сиз къайдансыз? Менден ари гетигиз, сиз барыгъыз да яманлыкъ этегенлерсиз!» – деп айтажакъ+.

28Ибрагьимни, Исгьакъны, Якъубну ва бары да пайхаммарланы Аллагь гьакимлик этеген ерде, оьзюгюз буса ондан къуваланып къырда къалгъаныгъызны гёрген заманда, онда йылав яс этежексиз ва тишлеригизни къыжыратажакъсыз+. 29Гюнтувушдан ва гюнбатышдан, темиркъазыкъдан ва къыбладан Аллагь гьакимлик этеген ерге гелип, тепсини айланасында олтуражакълар+. 30Гьали ахырынчы болгъанлар шо заман биринчилер болажакълар ва гьалиги биринчилер буса ахырынчылар болажакълар+.

Ерусалимге яс этив

31•Шо заман бир нече фарисей гелип, Огъар:

– Сен мундан чыгъып гетме герексен. Гьирод Сени оьлтюрме сюе, – дейлер+.

32Иса олагъа булай дей:

– Барып шо тюлкюге айтыгъыз: Мен бугюн де, тангала да жинлени къувалажакъман ва адамланы сав этежекмен, уьчюнчю гюн буса ишлеримни битдирежекмен. 33Сонг да Мен бугюн, тангала ва бирисигюн ёлумну узатма герекмен, неге тюгюл пайхаммар Ерусалимден тышда оьлтюрюлмеге болмай.

34Гьей Ерусалим! Пайхаммарланы оьлтюреген ва оьзюнге багъып йиберилгенлени таш урушгъа тутагъан Ерусалим! Къуш оьзюню балаларын къанатларыны тюбюне жыягъанда йимик, Мен де сени авлетлерингни нече керен жыймагъа сюйген эдим, амма сиз жыйылма сюймедигиз!+
35Гьали, Ерусалим, Аллагь сени къоюп гетежек. Сагъа айтаман: «Раббибизни атындан гелегенге Аллагьны яхшылыгъы болсун!» – деп сен айтажакъ заман болгъунча, Мени дагъы гёрмежексен+.

14

Иса бир фарисейни уьюнде

14^1Бир керен сонгугюн Иса лап белгили фарисейлени бирини уьюне тюш аш ашамагъа бара. Онда болгъанлар Огъар тергев этелер+. 2Шонда Ону къаршысында сув тюшюп авруйгъан бир адам олтургъан болгъан. 3Иса дин алимлеге ва фарисейлеге:

– Сонгугюн адамланы сав этмеге ихтияр берилеми яда берилмейми? – деп сорай+.

4Олар пысып туралар. О адамгъа къолун тийдирип, Иса ону сав этип, уьюне йибере. 5Иса олагъа булай дей:

– Эгер сонгугюн сизин биригизни уланыгъыз яда оьгюзюгюз йыгъылып, къуюгъа тюшюп къалса, ону гьазиринде чыгъармасмы эдигиз+? 6Олар Исаны бу суалына гьеч жавап къайтарып болмай къалалар.

7Чакъырылып гелген къонакълар тёрге чыгъып олтурагъанын гёрюп, Иса олагъа булай бир масал айта:+

8– Сени бирев тойгъа чакъырса, тёр якъгъа чыгъып олтурма, балики, чакъырылгъанланы арасында сенден де гьюрметли бириси болмагъа ярай+. 9Шо заман сени де, ону да чакъыргъан той еси ювугъунга гелип: «Туруп, бу ерни бу адамгъа бер», – деп айтар. Шо заман биябур болуп, лап артдагъы ерге чыгъып олтурмагъа борчлу болурсан.

10Чакъырылып баргъанда буса, сени чакъыргъан адам ювугъунга гелип: «Ювугъум! Тёрге чыгъып олтур», – деп айтсын учун, артдагъы ерде олтур. О заман оьзюнг булан олтургъанланы арасында сен абурлу болурсан. 11Неге тюгюл де, оьзю оьзюн оьр тутагъан гьар ким тёбен болажакъ, тёбен тутса, оьрленежек+.

«Кимни къонакъ чакъырма тюше?»

12Оьзюн чакъыргъан фарисейге Иса дагъы да булай дей:

– Эгер къушлукъ аш яда тюш аш эте бусанг, не ювукъларынгны, не къардашларынгны, не бай хоншуларынгны чакъырма, неге тюгюл олар да сени чакъырар ва сагъа гьагъын къайтарар. 13Къонакълыкъ этегенде, пакъырланы, сакъатланы, акъсакъланы, сокъурланы чакъыр. 14Муна шо заман сагъа Аллагьны яхшылыгъы болур: олар сагъа ону гьагъын къайтарып болмас. Муъминлени тирилтеген заманда буса, сагъа ону гьагъы къайтарылажакъ+.

Уллу къонакълыкъны гьакъында

15•Шону эшитип, къонакълардан бириси Исагъа:

– Насиплидир Аллагь гьакимлик этеген янгы дюньяда Ону къонакълыгъында ортакъчылыкъ этежеклер! – дей+.

16Иса огъар булай дей:

– Бир адам, уллу къонакълыкъ этмеге сююп, кёп къонакълар чакъыргъан болгъан. 17Тепсиде олтурмагъа вакъти гелгенде, чакъырылгъанлагъа: «Гелигиз, бары да зат гьазир болду», – деп айтмакъ учун, о къулун йибере.

18Барысы да, бир бири булан сёйлешгенде йимик, багъышлап къоймакъны тилемеге башлайлар. Биринчиси: «Мен бир ер сатып алгъанман, барып шогъар къарамагъа герекмен. Тилеймен сагъа, мени багъышлап къой», – деп айтып гете. 19Экинчиси: «Мен беш жут оьгюз сатып алгъанман, шоланы сынап къарамагъа бараман. Тилеймен сагъа, мени багъышлап къой», – дей. 20Уьчюнчюсю: «Мен янгы къатын алгъанман, шо саялы гелип болмайман», – дей+.

21Къайтып гелип, къул шону оьзюню есине билдире. Шо заман ачувлангъан уьй еси: «Тез барып, шагьарны орамларындагъы ва тыгъырыкъларындагъы бары да пакъырланы, сакъатланы, акъсакъланы ва сокъурланы мунда жыйып гелтир», – деп буюра къулуна. 22«Бийим, сен буюргъан кюйде этгенмен, тепсиде дагъыдалагъа олтурма ерлер бар», – деп жавап бере къул. 23Шо заман еси къулуна: «Барып ёл бойлардан ва чыр тюплерден ахтарып къара, адамлар гелеген кюй болсун, уьюм халкъдан толсун. 24Муна айта тураман сагъа: шо алда чакъырылгъанлардан бириси де мени уьюмде тепсиде олтурмажакъ», – дей.

Исаны якъчылары

25•Иса булан бирге кёп адам гетип бара болгъан. Бурулуп къарап, Иса олагъа булай дей:

26– Эгер яныма гелегенлер оьзюню атасындан, анасындан, къатынындан ва яшларындан, агъа инилеринден ва къызардашларындан, гьатта оьзюню яшавундан эсе Мени артыкъ сюймей буса, о якъчым болуп болмас+. 27Оьзюню хачын[*] да гётерип, Мени артыма тюшмейген адам Мени якъчым болуп болмас+.

28Сизин биригиз, бийик къала къурмагъа сюйгенде, ону тамамламакъ учун, тарыкълы харжы бармы ёкъму деп, бир алдын олтуруп гьисабын этмесми? 29Шолай болмаса, о кюрчюсюн салып, ишин битдирип болмай къалар. Шо заманда ону гёргенлер барысы да огъар кюлеп: 30«Бу адам къурмагъа чы башлады, амма битдирмеге гючю етишмеди», – деп сёйлемеге башламасмылар?

31Яда бир пача башгъа пачагъа къаршы дав этмеге бара буса, он минг асгер булан о оьзюню уьстюне гелеген йигирма минг асгерге гючю чатармы яда чатмасмы деп, бир алдын олтуруп гьисап этмесми? 32Гючю чатмай деп гьисап эте буса, огъар элчилер йиберип, о ярашывлукъ этмекни тилер. 33Сиз де шолай: бары да бар ёгъугъузну инкар этмесегиз, Мени якъчым болуп болмассыз.

Татыву ёкъ туз

34– Туз – яхшы зат. Амма туз тузлу татывун тас этсе, огъар тузлу татывну не булан бермеге болур+? 35О шо заман бир затгъа да ярамайгъан болур, ону гьатта топуракъгъа кюйлевюч гьисапда къошмагъа да ярамас. Ону ташлап къоярлар. Къулакълары барлар эшитсинлер!+

15

Тас болгъан къойну масалы

15^1•Исагъа тынгламакъ учун, бир керен Ону янына бир кёп ясакъчылар ва башгъа гюнагьлылар гелелер. 2Фарисейлер ва дин алимлер буса:

– Бу Адам гюнагьлыланы къабул эте ва гьатта олар булан бирче олтуруп ашай, – деп кант эте+.

3Шо заман Иса олагъа булай бир масал айта:

4– Айтайыкъ, сизин биригизни юз къоюгъуз бола, оланы да бири тас болуп къала. Къалгъан токъсан тогъузун авлакъда да къоюп, тас болгъаны табулгъанча, ону артындан излемеге бармасмы эдигиз? 5Тапгъанда буса, ондан сююнюп, ону инбашыгъызгъа гётермесми эдигиз? 6Уьйге къайтгъан заманда, ювукъларыгъызны ва хоншуларыгъызны да чакъырып: «Мени булан бирче сиз де сююнюгюз, мен тас болгъан къоюмну тапгъанман», – деп айтмасмы эдигиз+? 7Сизге муну айтагъаным – къоймагъа тарыкъ гюнагь ишлери ёкъ токъсан тогъуз муъминден эсе, товба этген бир гюнагьлы учун кёклерде сююнч артыкъ болажакъ+.

Тас болгъан акъчаны масалы

8– Яда, айтайыкъ, бир къатынны он гюмюш акъчасы бола. Ону бир акъчасы тас болуп къала. Шо къатын, чыракъ да ягъып, уьюн сибирип, ону тапгъынча, тындырыкълы кюйде излемесми? 9Тапгъанда буса, къурдашларын ва хоншуларын да чакъырып: «Мени булан бирче сююнюгюз, мен тас болгъан акъчамны тапдым», – деп айтажакъ о. 10Инаныгъыз Магъа, товба этген бир гюнагьлы учун Аллагьны малайиклерини де шолай сююнчю болажакъ.

Тас болгъан уланны масалы

11– Бир адамны эки уланы бола. 12Оланы гиччиси атасына: «Атам, мюлкюнгню магъа тиеген пайын бёлюп бер», – дей. Атасы да мюлкню уланларыны арасында пайлай+.

13Бир нече гюнден сонг гиччи уланы, бары да затын да сатып ва акъчасын да алып, йыракъ бир элге чыгъып гете. Онда пасат яшав сюрюп, бютюн барын ёгъун пуч эте. 14Бар чакъы затын пуч этип битгенден сонг, о уьлкеде уллу ачлыкъ бола. Гиччи уланы тарчыкъ гьалгъа тюшмеге башлай. 15Шондан сонг о барып шо уьлкеде яшайгъанланы бирини алдында ялчы бола, о да ону авлакъгъа донгузларын сакълама йибере. 16О улан донгузлагъа береген ем булан къарнын толтурмагъа да рази бола, тек огъар шону да бирев де бермей.

17Сонг о бир керен ойлашып, оьз оьзюне булай айтып сёйлей: атамны нечакъы ялчылары бар, оланы барысыны да тойгъунча ашама ашы бар, мен буса мунда ачымдан оьле тураман! 18Атамны янына барып, огъар: «Атам! Мен Аллагьны ва сени алдынгда гюнагь иш этгенмен,+
19мен дагъы сени уланынгман деп айтмагъа тийишли тюгюлмен. Мени оьзюнгню ялчыларынгдан бириси деп гьисап этип къой», – деп айтайым.

20О шоссагьат къайтып атасыны янына гете. Хыйлы арекденокъ да ону гелегенин гёрюп, атасы огъар языкъсына. Чабып барып, ону бойнундан къучакълап оьбе. 21Уланы огъар: «Атам! Мен Аллагьны ва сени алдынгда гюнагь иш этгенмен ва дагъы сени уланынгман деп айтмагъа тийишли тюгюлмен», – дей. 22Атасы буса оьзюню къулларына: «Тез болугъуз! Инг яхшы гийимлер де гелтирип, муну гийиндиригиз, бармагъына юзюк ва аякъларына аякъгийимлер беригиз. 23Семиз бир тана гелтирип союгъуз: ашап йыбанайыкъ. 24Неге тюгюл де, бу мени уланым. Бу оьлген эди, гьали тирилген, тас болгъан эди, гьали табулгъан», – дей. Олар ашап ичип, йыбанмагъа башлайлар+.

25Ону уллу уланы шо заман авлакъда болгъан. Къайтывда, уьйге ювукъ болгъанда, о бир йырлав ва бийив тавушлар эшите. 26Къуллукъчулардан бирисин чакъырып, о: «Бу не зат болмагъа бола?» – деп сорай. 27Къуллукъчу огъар: «Сени ининг къайтып гелген. О сав саламат къайтгъаны саялы, атанг огъар семиз бир тана сойгъан», – деп жавап бере. 28О ачувлана ва уьйге гирмеге сюймей. Атасы буса чыгъып, ону чакъыра. 29О да атасына: «Муна, мен сени бир къулунг йимик болуп сагъа ишлейгеним нечесе йыллар бола. Мен бир де сени буйругъунгдан чыкъмагъанман. Амма сен буса, къурдашларым булан йыбансын деп, магъа бир улакъ сама да бермегенсен. 30Сени бу уланынг, пасат къатынлар булан кеп чегип юрюп, оьзюню бютюн барын ёгъун да пуч этип гелген заманда, сен огъар семиз бир тана сойгъансан!» – деп жавап бере+. 31Атасы огъар: «Балам! Сен даим мени булансан, мени бютюн байлыгъым да сеникидир. 32Бу ининг оьлюп тирилгени ва тас болуп табулгъаны саялы, сагъа сююнмеге ва йыбанмагъа герек эди чи», – дей.

16

Герти байлыкъ

16^1Иса якъчыларына булай дей:

– Бир бай гишини уьй къуллукъчусу болгъан. Шо къуллукъчу ону малын пуч эте деп байгъа хабар геле. 2Къуллукъчуну чакъырып, еси огъар: «Сени гьакъынгдан мен эшитеген бу не хабардыр? Сен юрютеген ишни гьакъында гьисап бер, дагъы сен уьйню ишин юрютмеге болмайсан», – дей. 3О заман къуллукъчу: «Гьали мен не этмеге герекмен? Есим уьй къуллукъ юрютювден мени тайдыра: ер къазып болмайман, тиленмеге уяламан. 4Гьа, уьй къуллукъ юрютювден мен тайдырылгъан заманда, мени башгъалар оьзлени уьйлерине къабул этсин учун, не этме герекни билемен», – деп ойлаша.

5Оьзюню есине борчлуланы гьарисин гезик булан чакъырып, биринчисине: «Сен мени есиме нечакъы борчлусан?» – деп сорай. 6О: «Юз бёчке зайтун май», – деп жавап бере. Огъар: «Муна сени шагьатнаманг, тез ал, элли деп яз», – дей. 7Сонг бирисине сорай: «Сен нечакъы борчлусан?» О: «Минг дорба будай», – деп жавап бере. Огъар да: «Муна сени шагьатнаманг, сегиз юз деп яз», – дей. 8Гьакъыллы кюйде иш гёргени учун, еси гьарам къуллукъчусун макътай. Гертилей де, бу дюньяны адамлары оьзлер йимиклер булангъы ишлерде нюрню адамларындан эсе хыйлы да гьакъыллы+.

9Мен сизге айтаман: бу пана дюньяда сизге берилген байлыкъдан пайдаланып, оьзюгюзге къурдашлар къазанып къоюгъуз. Неге тюгюл де, бу дюньяда къазангъан чакъы бары да малыгъыздан магьрюм къалгъан заманда, даимлик уьйде сиз сююп къабул этилежексиз. 10Аз затда гьалал болгъан кёпде де гьалалдыр, аз затда гьалал тюгюл буса, кёпде де гьалал тюгюлдюр+. 11Эгер сизге бу дюньяны байлыгъын инанып тапшурма ярамай буса, герти байлыкъны сизге ким инанып къояжакъ+? 12Эгер сизге башгъа гишини малын инанып къоймагъа ярамай буса, оьзюгюзнюкин сизге ким берир?

13Гьеч бир къуллукъчу бир вакътини ичинде эки гьакимге къуллукъ этме болмас: о бирин сюежек, башгъасын буса сюймежек; я бирине амин болажакъ, башгъасына буса намартлыкъ этежек. Сиз де эки затгъа – Аллагьгъа да, байлыкъгъа да бирче къуллукъ этме болмассыз+.

14•Акъчагъа сутур фарисейлер, бары да бу сёзлени эшитип, Исаны уьстюнден кюлеме башлайлар+. 15Иса олагъа булай дей:

– Сиз инсанланы алдында оьзюгюзню муъминлер этип гёрсетмеге сюесиз, амма Аллагь сизин юреклеригизни биле. Инсанланы алдында оьр даражалы саналагъан зат Аллагьны алдында жиргенч затдыр+.

16Мусаны Къануну ва пайхаммарланы девюрю Ягьияны заманына ерли болгъан. О замандан берли Аллагьны гьакимлиги гьакъда Сююнч Хабар билдириле ва гьар ким шо гьакимликни тюбюне тюшмеге бек къаст эте+. 17Амма Къанундан бир гьарп тайгъынча, кёк ва ер ёкъ болур+.

18Оьзюню къатынындан айырылып, башгъа къатын алмакъ ва шолай да эринден айрылгъан къатын булан уьйленмек зина этивге тенг геле+.

Бай адам ва Лазар

19– Бир бай адам болгъан. Пача гийимлер де гийип, о кепи гелгенни этип яшап тура. 20Лазар деген бирдагъы бир пакъыр адам болгъан. Къотурлагъа да батып, о байны къапусуну алдында ятып тура. 21О байны тепсисинден къайтгъан ашлар булан къарнын тойдурмагъа умут эте. Гьатта итлер гелип ону яраларын ялай. 22Пакъыр оьле, малайиклер ону Ибрагьимни янына элтелер. Бай да оьле, ону да гёмелер+.

23Бай гиши жагьаннемде азап чегип турагъан заманда, бирден гёзлерин ачып къарап, йыракъда Ибрагьимни ва ону янында олтургъан Лазарны гёре+. 24«Гьей Ибрагьим атам! Магъа бир языкъсын, Лазарны йибер, барып бармагъыны учун сувгъа чомуп, мени тилимни бавукъ этсин. Мен бу от ялынны ичинде бек азап чегип тураман!» – деп къычыра бай+. 25Ибрагьим де огъар: «Гьей балам! Эсинге гелтир чи, оьз яшавунгда сен кёп кёп ниъматланы алдынг, Лазар буса янгыз азап гёрюп турду. Гьали буса о мунда кеп чеге, сен азап чегесен. 26Ондан къайры да, бизин де, сизин де арабызда бек уллу бир къакъа бар. Мундан сизин якъгъа чыкъма сюегенлер де чыгъып болмажакълар, шолай ондан бизин якъгъа да чыгъып болмажакълар», – деп жавап бере.

27Шо заманда бай: «Олай буса, атам, тилеймен сагъа, ону мени атамны уьюне йибер, 28мени беш агъа иним бар, олар да азап береген бу ерге гелмесинлер деп, Лазар олагъа буварсын», – дей. 29Ибрагьим огъар: «Оларда Мусаны ва пайхаммарланы Сыйлы Язывлары бар. Къой, агъа инилеринг оланы Сыйлы Язывларына гёре юрюсюнлер», – деп жавап бере+. 30Бай да: «Тюгюл, Ибрагьим атам. Оьлюлерден бирев сама оланы янына гелсе, олар товба этерлер», – дей. 31О заман Ибрагьим огъар: «Эгер агъа инилеринг Мусагъа ва пайхаммарлагъа тынгламай буса, оланы бирев де, гьатта оьлюлерден бири тирилсе де, инандырып болмаслар», – деп жавап бере+.

17

Иман къардашдан гечив

17^1•Иса якъчыларына булай дей:

– Инсан оьзюн гюнагьгъа тартагъан затлардан къутулмагъа болмай, тек шо гюнагьгъа чакъырагъан адамны гьалына адаршай+. 2Магъа аявлулардан бирин гюнагь ёлгъа салгъан гишини бойнуна тирменташ да тагъып, денгизге ташламакъ ону учун яхшы болар эди+. 3Вёрегиз, сакъ болугъуз! Эгер иман къардашынг сагъа къаршы гюнагь иш этсе, огъар айып эт, эгер этеген гюнагь ишине гьёкюнсе, ондан геч+. 4Эгер гюнде етти керен о сагъа къаршы гюнагь иш этип ва гюнде етти керен о сагъа: «Айыплыман, геч», – деп айтса, ондан геч+.

Къулланы борчлары

5Шо заман элчилер Рабби Исагъа:

– Иманыбызны артдыр, – дейлер+.

6Рабби Иса булай дей:

– Эгер сизин бир гиччинев урлукъ чакъы иманыгъыз бар эди буса, бу тут терекге: «Мундан чыгъып, денгизде орнатыл!» – деп айтсагъыз, о сизге таби болур эди+.

7Айтайыкъ, сизин ер сюреген яда къойлар багъагъан бир къулугъуз бар. Къулугъуз авлакъдан къайтгъанда, огъар: «Тез гел, тепсиде олтур», – деп сиз къайсыгъыз айтарсыз? 8Терсине, огъар: «Магъа ахшамгъа аш гьазирле, мен ашайгъан ва ичеген заманны ичинде магъа къуллукъ этип тур, оьзюнг сонг ашарсан ва ичерсен», – деп айтмасмысыз? 9Оьзю кютме герекли буйрукъларыгъызны кютгени учун, къулунга сен баракалла бермессен чи? 10Сиз де шолай, сизге буюрулгъан бары да затны кютюп битген заманда: «Биз янгыз бир къулларбыз, биз оьзюбюзге этме тюшеген затны этип турдукъ», – деп айтыгъыз.

Яман гён аврувлуланы сав болуву

11Ерусалимге барагъан ёлунда Иса Самария булан Галилеяны арасындагъы дазу бойдан оьте. 12Бир керен бир юртгъа гиреген заманда, Огъар яман гён аврувлу он адам къаршы бола. Олар йыракъда да токътап:+

13– Иса, Устаз, бизге бир рагьму эт! – деп къычыра.

14О адамланы гёрюп, Иса олагъа:

– Барып дин къуллукъчуларыгъызгъа гёрюнюгюз, – дей.

Олар барагъанда, ёлдокъ да аврувундан тазаланалар+. 15Олардан бири, оьзю сав болгъанын гёрюп, къычырып Аллагьгъа макътав эте туруп, гери къайта 16ва Исаны аякъларына баш уруп, Огъар алгъыш эте. Шо адам самариялы болгъан+. 17Шо вакъти Иса:

– Тазалангъанлар он адам тюгюлмю эди? Къалгъан тогъузу къайда? 18Оланы бу ят тухумдан болгъанындан башгъа бири де гери къайтып Аллагьгъа алгъыш этмедими? – деп сорай.

19Сонг огъар:

– Туруп бар. Сени иманынг къутгъарды, – дей+.

«Аллагьны гьакимлиги къачан башланажакъ?»

20•Бир керен фарисейлер Огъар Аллагьны гьакимлиги не заман гележек деп сорайлар. Иса олагъа:

– Аллагьны гьакимлиги гёрюп болардай зат тюгюл+. 21«О, муна, мунда!» яда «Она, онда!» – деп бирев де айтып болмас. Неге тюгюл де, Аллагь сизин арагъызда[*] гьакимлик этедир, – деп жавап бере.

22Сонг Иса якъчыларына булай дей:

– Олай бир гюнлер гележек чи, Инсанны Уланыны гюнлеринден бирисин гёрмеге сюежексиз, тек гёрюп болмажакъсыз+. 23Сизге: «О мунда!» яда «О онда!» – деп айтажакълар. Еригизден тербенмегиз ва артындан чапмагъыз+. 24Яшмын кёкню бир ягъасындан чыгъып, бириси ягъасында нечик лансыллай буса, Инсанны Уланы да къайтып гележек гюнюнде шолай болажакъ. 25Амма шолай болгъунча, кёп азап чекмеге ва бу наслуну янындан инкар этилмеге борчлу болажакъ+.

26Нугьну гюнлеринде нечик болгъан буса, Инсанны Уланыны гюнлеринде де шолай болажакъ:+
27Нугь гемеге минген гюнге ерли инсанлар ашап, ичип, къатын алып, эрге барып тургъанлар, сонг сув алып, оланы барын да дагъытгъан+.

28Лутну гюнлеринде де шолай болгъан: инсанлар ашап, ичип, сатып алып, чачып, уьй къуруп тургъанлар. 29Лут Содомдан чыкъгъан гюн, кёкден от ялын тюшюп, барын да къыргъан+. 30Инсанны Уланы къайтып гележек гюн де муна шолай болажакъ.

31Шо гюн къалкъыдагъылар, уьйдеги затын алабыз деп, тюпге тюшмесинлер. Авлакъдагъылар, уьст опуракъларын алабыз деп, уьюне къайтмасынлар+. 32Лутну къатынын эсге алып къоюгъуз!+
33Ким оьзюню жанын къутгъарма айланса, о ону тас этер, ким ону тас этсе, о ону къутгъарар+. 34Сизге айтаман: шо гече бир тёшекде экев болажакъ: бири алынажакъ, бириси буса къалажакъ. 35Бирче тирмен тартагъан эки къатын болажакъ: бири алынажакъ, бириси буса къалажакъ. [ 36][*]

37Шо заман Исаны якъчылары Огъар:

– Бу затлар бары да къайда болажакъ, я Рабби? – деп сорайлар.

– Къайда оьлю сюек болса, шонда къаракъуш да болур[*], – деп жавап бере Иса.

18

Тул къатынны ва дуванчыны гьакъында

18^1Иса якъчыларына къаныгъып дуа этмекни ва гьеч ругьдан тюшмей турмакъны гьакъында бир масал айта:+

2– Бир шагьарда Аллагьдан къоркъмайгъан ва адамлардан уялмайгъан бир дуванчы болгъан. 3Бу шагьарда бир тул къатын да болгъан. Бу къатын, гьар заман дуванчыны янына гелип: «Душманымдан мени якъла», – дей болгъан. 4Кёп заманлар дуванчы ону тилевюн кютме сюймей тургъан. Сонг оьз оьзюне: «Мен Аллагьдан къоркъмасам да, адамлардан уялмасам да, 5бу къатын мени беззер этип тура. Дагъы да гелип мени инжитмесин учун, ону тилевюн кютейим чи», – деп ойлаша.

6Сонг Раббибиз Иса булай дей:

– Гьарамчы дуванчы не айтгъанны эшитдигизми? 7Сайлангъанларын, Оьзюне гече де, гюн де ялбарагъанланы Аллагь якъламай къояжакъмы? Аллагь олагъа шоссагьат кёмек этмеге алгъасамажакъмы+? 8Сизге айтаман: О шоссагьат кёмек этежек. Амма Мен, Инсанны Уланы, гелген заманда, ер юзюнде иман табажакъманмы экен+?

Фарисейни ва ясакъчыны гьакъында

9Оьзлени муъмин болгъанына инанып, башгъаланы тёбен гёреген биревлеге Иса булай бир масал айта:+

10– Эки адам дуа этмек учун ибадатханагъа геле, оланы бири – фарисей, биревюсю – ясакъчы+. 11Фарисей эретуруп, оьз оьзюне булай дуа эте: «Я Аллагь! Мен башгъа адамлар йимик талавурчу, гишини хатирин къалдырагъанлардан, зиначы яда шу ясакъчы йимик тюгюлюм учун Сагъа шюкюрлюк этемен+. 12Жумада эки керен ораза тутаман, алагъан бары да затымны ондан бир пайын беремен»+. 13Ясакъчы буса, арекде токътап, гёзлерин кёкге гётерип къарап да болмай, тёшюне уруп тююнюп: «Я Аллагь! Мен гюнагьлыгъа рагьмулу бол!» – дей+.

14Сизге айтаман: фарисей тюгюл, Аллагьны ягъындан бу адам къабул этилип, уьюне гетген. Неге тюгюл де, оьзю оьзюн оьр гёрежек гьар ким тёбен болажакъ, тёбен гёрегени буса оьрленежек+.

Иса ва яшлар

15•Иса къолун тийдирсин деп, Ону янына яшланы да гелтирелер. Якъчылары буса оланы гирме къоймай, алып гелгенлеге урушма башлайлар. 16Амма Иса, яшланы янына чакъырып:

– Къоюгъуз, яшлар Мени яныма гелсинлер, олагъа пуршав этмегиз! Неге тюгюл, Аллагьны гьакимлиги тап яшлар йимиклер учундур. 17Гертисин сёйлеймен сизге: ким яшлар йимик Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмесе, о бир заманда да шо гьакимликни тюбюне тюшмес, – дей+.

Бай гьаким

18•Бир гьаким адам Исагъа:

– Яхшы Устаз, даимлик яшав алмакъ учун, мен не этме герекмен? – деп сорай+.

19– Не учун сен Магъа яхшы деп айтасан? Бир Аллагьдан башгъа дагъы бирев де яхшы тюгюлдюр+. 20Сен Ону буйрукъларын билемисен? Зина этме, адам оьлтюрме, урлама, ялгъан шагьатлыкъ этме, атанга ва ананга гьюрмет эт, – дей Иса огъар+.

21– Мен буланы барысын да яш заманымдан берли юрютемен, – дей о+.

22Шону эшитген сонг, Иса огъар:

– Сагъа дагъы да бир зат етишмей: бар чакъы малынгны сатып, пакъырлагъа уьлеш. Шо заман кёклерде сени хазналарынг болур. Сонг гел, Мени артыма тюш! – дей+.

23Бу сёзлени эшитгенде, о адам бек пашман бола, неге тюгюл о бек бай гиши болгъан. 24Ону пашман болгъанын гёрюп, Иса:

– Бай гишиге Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмеге нечик къыйындыр+. 25Бай гишиге Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмекден эсе, тюеге инени гёзюнден оьтмеге рагьатдыр, – дей.

26Бу сёзлени эшитгенлер:

– Олай буса, ким къутгъарылмагъа болур дагъы? – деп сорайлар.

27– Инсанлар учун имкансыз зат Аллагь учун имканлы, – дей Иса+.

28Шо заманда Петер:

– Муна, биз бары да затыбызны да къоюп, Сени артынг булан юрюп турабыз, – дей+.

29– Гертисин сёйлеймен сизге: Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмек учун, уьюн эшигин, агъа – инилерин, къызардашларын, ата анасын къатынларын, яда яшларын ким къойса,+
30бу дюньяда дагъы да артыгъын алажакъ ва гележек девюрде даимлик яшав алажакъ, – дей Иса олагъа.

Иса оьлюп тирилежегин янгыдан билдире

31•Он эки якъчысын янына чакъырып, Иса олагъа:

– Муна биз Ерусалимге бара турабыз. Онда Инсанны Уланы гьакъында пайхаммарлар язгъан бары да зат яшавгъа чыгъажакъ. 32Мени, Инсанны Уланын, ят халкъланы къолуна бережеклер. Олар Мени хорлажакълар, Магъа сёгюшежеклер, бетиме тюкюрежеклер, 33къамучу булан тюежеклер ва оьлтюрежеклер. Мен буса уьчюнчю гюн къайтып тирилежекмен, – дей+.

34Амма олар бу сёзлерден гьеч бир зат да англамайлар. Исаны бу сёзлерини маънасы олардан яшырыла ва олар шону билмейлер+.

Иса бир сокъурну гёзлерин сав эте

35•Иса Еригьонгъа ювукъ болгъан заманда, бир сокъур ёл ягъада олтуруп садагъа тилей болгъан+. 36Оьзюню янындан кёп адам оьтюп барагъан тавушну эшитгенде:

– Бу недир? – деп сорай сокъур.

37Огъар назаретли Иса гетип бара деп айталар. 38Шо заман сокъур:

– Гьей Давутну Наслусу Иса! Магъа бир рагьму эт! – деп къычыра+. 39Алда барагъанлар ону сёйлеме къоймай токътатмагъа къарайлар. Сокъур буса: – Давутну Наслусу! Магъа бир рагьму эт! – деп бирден бир бек къычыра.

40Иса, токътап, ону Оьзюню янына алып гелсин деп буюра. Сокъур ювукълашгъан заманда, Иса Огъар:

41– Мен сагъа не этгенни сюесен? – деп сорай.

– Я Раббим! Мен гёрмеге сюемен, – деп жавап бере сокъур.

42– Сен гёрежексен! Сени иманынг къутгъарды, – дей Иса огъар+.

43Сокъур шоссагьат гёреген болуп къала ва Аллагьгъа алгъыш эте туруп, Исаны арты булан гете. Ону гёрген бютюн халкъ да Аллагьгъа макътавлар эте.

19

Иса ва ясакъчы Закай

19^1Еригьон шагьаргъа гирип, Иса ону орамларындан юрюй+. 2Онда Закай деген бир адам бола. Закай ясакъчыланы башчысы ва бир бай гиши болгъан. 3О Исаны гёрмеге ва Ону ким экенин билмеге сюе. Амма Закайны бою гиччи болгъаны саялы ва халкъны да кёплюгюнден Ону гёрюп болмай. 4Исаны гёрмек учун, о чабып алгъа чыгъып, бир тут терекге мине. Иса шо терекни янындан оьтме герек болгъан.

5Иса шо ерге гелген заманда, къарап Закайны гёре ва огъар:

– Закай! Тез ерге тюш, бугюн Магъа сени уьюнгде болмагъа герек болажакъ, – дей.

6О чалт тюшюп, Исаны бек сююп къабул эте. 7Муну гёрюп, халкъ къазапланмагъа башлай ва:

– О бу гюнагьлы адамны уьюне неге гирди экен? – деп сёйлей+.

8Закай, Раббини алдында токътап, Огъар:

– Я Раббим, бар байлыгъымны яртысын мен пакъырлагъа бережекмен ва кимден артыкъ алгъан бусам, дёрт керен артыкъ этип къайтарып бережекмен, – дей+.

9– Бугюн бу уьйге къутгъарылыв гелди, неге тюгюл бу адам да Ибрагьимни уланларындан биридир+. 10Мен, Инсанны Уланы, адашгъанланы табып, оланы къутгъармакъ учун гелгенмен, – дей Иса огъар.

Аллагь бергени булан пайдаланыв

11•Иса Ерусалимге ете тура болгъанына гёре, бир бир адамлар буса узакъ къалмай Аллагь гьакимлик этегени белгили болажакъ деп гьисап эте болгъан+. 12Иса булай масал айта:

– Бай тухумдан бир адам пача болмакъ учун йыракъ бир элге ёлгъа онгарыла. О ондан оьзюню халкъына пача болуп къайтып гелмеге тарыкъ болгъан. 13Къулларындан он адамны чакъырып, олагъа он алтын акъча берип: «Мен гелгинче, булар булан пайдаланып, къазанып туругъуз», – дей. 14Ватандашлары буса ону гёрюп ярамай болгъан ва ону артындан элчилер йиберип: «Бу адам бизин уьстюбюзде пача болгъанын сюймейбиз», – деп айтмакъны тапшуралар+.

15Пача да болуп гери къайтгъандан сонг, о оьзлеге акъча берген къулларын янына чакъырта ва ким нечакъы къазангъанны билмеге сюе. 16Биринчиси гелип: «Есим, сени алтынынг булан дагъы да он алтын къазандым», – дей. 17Пача огъар: «Яхшы, яравлу къулум! Аз затда гьалал болгъанынг учун, он шагьарны уьстюнде гьакимлик къуллукъну алажакъсан», – дей+. 18Экинчиси гелип: «Есим, сени алтынынг булан дагъы да беш алтын къазандым», – дей. 19Бугъар да: «Сен де беш шагьарны уьстюнде гьакимликни алажакъсан», – дей пача.

20Шо заман уьчюнчюсю гелип: «Есим, муна сени алтынынг, мен муну явлукъгъа да чырмап сакълап турдум. 21Сен бек рагьмусуз адам экенинг саялы, мен сенден къоркъдум. Сен оьзюнг салмагъан затны аласан, оьзюнг чачмагъан затны жыясан», – дей. 22Пача огъар: «Гьей ярахсыз къул! Мен сени оьзюнгню сёзлеринг булан жазалажакъман. Мен рагьмусуз адам экенни, салмагъанымны алагъанымны ва чачмагъанымны жыягъанымны сен биле эдинг чи+. 23Хайыр алмакъ учун, акъчаны адамлагъа сама неге бермединг? Къайтгъанда шо хайыры да булан магъа берир эдинг», – дей. 24Сонг къуллукъчуларына: «Мундан алтынны алыгъыз ва он алтыны булангъысына беригиз», – дей. 25«Есибиз, ону булай да он алтыны бар чы!» – дей олар. 26«Сизге айтаман чы, кимники бар буса, огъар берилежек, онукине дагъы да къошулажакъ, ёкънуки буса бар заты да алынажакъ+. 27Мен оьзлени уьстюнде пача болгъанны сюймейген шо мени душманларымны буса мунда гелтиригиз ва мени гёзюмню алдында оьлтюрюгюз», – дей пача+.

Исаны Ерусалимге геливю

28•Бу масалны да айтып, Иса алгъа, Ерусалимге багъып гете. 29Ерусалимни къырыйындагъы Зайтун тавну бетинде ерлешген Байтагия булан Байтаниягъа ювукълашгъан заманда, якъчыларындан экевюн алгъа йибере туруп,+
30Иса олагъа булай дей:

– Тувра къаршыгъыздагъы юртгъа барыгъыз. Юртгъа гиргенде, оьзюне бирев де минмеген байлангъан бир къодукъну табажакъсыз. Ону чечип мунда гелтиригиз. 31Эгер сизге: «Неге чечесиз?» – деп сораса: «Бу Раббибизге тарыкъ», – деп айтарсыз.

32Йиберилген Исаны якъчылары онда баргъанда, гьар затны О айтгъан кюйде табалар. 33Олар къодукъну чечеген заманда, ону есилери:

– Къодукъну неге чечесиз? – деп сорайлар.

34– Бу къодукъ Раббибизге тарыкъ, – деп жавап берелер олар. 35Къодукъну Исаны янына гелтирелер ва огъар уьст опуракъларын юклеп, ону уьстюне Исаны миндирелер. 36Иса барагъанда, адамлар уьст опуракъларын чечип, ёлгъа яялар+.

37Иса Зайтун Тавну тюбюне ювукълашгъан заманда, кёп санавдагъы бары да Ону якъчылары, оьзлер гёрген бары да аламатлардан сююнюп, шат бола ва къычырып Аллагьгъа макътавлар этмеге башлайлар:

38– Раббибизни аты булан гелеген Пачагъа Аллагьны яхшылыгъы болсун! Кёклерде парахатлыкъ ва Аллагьгъа макътав болсун! – дейлер+.

39Халкъны арасындан фарисейлерден бирлери чыгъып, Огъар:

– Устаз, Сен якъчыларынгны токътат! – дейлер+.

40– Инаныгъыз, эгер олар токътаса, ташлар оькюрежеклер, – деп жавап бере Иса олагъа.

41Ерусалимге ювукълашгъанда, шагьаргъа къарап, Иса йылай ва:+

42– Агь, бугюн сама сени халкъынг учун парахатлыкъны ёлун гёрген эдинг буса. Амма о гьали сени гёзлеринге гёрюнмей+. 43Сагъа олай бир гюнлер къобажакъ: душманларынг айланангда бекликлер къуражакълар. Айланангны къуршап алажакълар, бары да якълардан сени къысажакълар. 44Сени дагъытажакълар, халкъынгны къыражакълар, ташынгны уьстюнде ташынгны да къоймажакълар. Неге тюгюл де, Аллагь сени къутгъармакъ учун гелген заманны сен билмединг, – дей+.

Иса ибадатханада

45•Сонг Иса, ибадатханагъа гирип, ондагъы сатывчуланы къуваламагъа башлай. 46Олагъа:

– Сыйлы Язывларда: «Мени уьюм дуа этеген уьйдюр», – деп язылгъан. Сиз буса ону талавурчуланы уясына айландыргъансыз! – дей.

47Иса гьар гюн ибадатханада Аллагьны каламын англатып тура. Баш дин къуллукъчулар, дин алимлер ва халкъны башчылары буса Ону оьлтюрмек учун кюй излеп айлана. 48Амма олар шону нечик этме герекни билмей, неге тюгюл бютюн халкъ Исаны янындан таймай, Огъар бек агьамият берип тынглай.

20

Иса баш дин къуллукъчулагъа жавап бере

20^1•Бир керен Иса ибадатханада халкъгъа Аллагьны каламын англатып ва Сююнч Хабарны билдирип турагъанда, Огъар баш дин къуллукъчулар, дин алимлер ва тамазалар ювукълашып:

2– Сагъа бу ишлени этмеге ихтияр къайдан гелгенни ва Сагъа бу ихтиярны ким бергенни бизге айт, – дейлер+.

3Иса олагъа:

– Мен де сизге бир зат сорайым ва сиз Магъа жавап беригиз: 4Ягьияны, адамланы сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшурмагъа ихтияры Аллагьданмы эди яда инсанларданмы эди? – деп сорай+.

5Олар бир бири булан эришмеге башлай:

– Эгер: «Аллагьдан эди», – десек, шо заман О: «Неге дагъы сиз огъар инанмадыгъыз?» – деп соражакъ+. 6Эгер: «Инсанлардан эди», – десек, бютюн халкъ бизин ташгъа тутажакъ, неге тюгюл халкъ Ягьияны пайхаммар деп гьисап эте+. 7Олар Исагъа:

– Биз билмейбиз, – деп жавап берелер.

8– Бу ишлени кимден ихтияр булан этегенимни сизге Мен де айтмасман, – дей Иса олагъа.

Юзюм бавну къуллукъчуларыны гьакъында

9•Иса халкъгъа булай бир масал айта:

– Бир адам, юзюм бав орнатып, ону юзюмчюлеге ижарагъа бере ва узакъ замангъа оьзю ят ерге чыгъып гете+. 10Юзюм бишген заманда, юзюмню тюшюмюнден оьзюне тиеген пайны берсин деп, о юзюмчюлени янына бир къулун йибере. Юзюмчюлер буса, ону токъалап, бир зат да бермей, къайтарып йиберелер. 11О янгыдан бирдагъы къулун йибере. Олар ону да токъалап, сёгюшюп, бир зат да бермей къайтаралар. 12Уьчюнчюсюн де йибере. Олар ону да яралап, къувалап йиберелер+.

13О заман юзюм бавну еси: «Мен гьали не этейим? Къой, кёп сюеген уланымны йиберип къарайым, балики, ону гёрюп, олар огъар сама абур этерлер», – деп ойлаша+.

14Юзюмчюлер буса, ону гелегенин гёрюп: «Бу гелегени – варис. Гелигиз, ону да оьлтюрейик, шо заман ону мюлкю бизинки болуп къалыр», – деп бир бири булан сёйлешелер+. 15Ону юзюм бавдан арекге чыгъарып, оьлтюрелер.

Энни юзюм бавну еси олагъа не этежек+? 16Гелип, шо юзюмчюлени оьлтюрюп, юзюм бавну башгъаларына ижарагъа бережек.

Муну эшитгенлер буса:

– Шолай болурдан Аллагь сакъласын! – дейлер+.

17Иса, олагъа тикленип къарап:

– Олай болгъан сонг Сыйлы Язывларда: «Усталар ташлап къойгъан таш кюрчюню аслу ташы болуп токътады», – деп язылгъан сёзлер не демекдир+?

18Бу ташгъа сюрюнюп йыгъылгъан гьар ким пара пара болажакъ, о кимни уьстюне тюшсе, ону янчажакъ, – дей.

19•Шо заман баш дин къуллукъчулар ва дин алимлер, бу масалны Иса оьзлени гьакъында айтгъанны англап, шоссагьат Ону тутмагъа сюелер, амма халкъдан къоркъалар.

«Пачаныкин – пачагъа»

20Исаны нечик буса да бир терс сёзюн тапмакъ учун, Ону артындан муъмин адамлар болуп гёрюнеген бир нече тилчилени тергев юрютмеге салалар. Ону Рум гьакимини къолуна бермеге къаст этелер+. 21Олар Исагъа:

– Устаз, биз билебиз, Сен гьакъ затны сёйлейсен ва уьйретесен. Биревню де бетин этмейсен, Аллагьны ёлуна гьакъ кюйде уьйретесен. 22Биз Румну пачасына ясакъ бермеге герекбизми яда тюгюлбюзмю? – деп сорайлар+.

23Иса, оланы гьилласын англап:+

24– Магъа бир гюмюш акъча гёрсетигиз. Бу сурат кимникидир? Мунда кимни аты язылгъан? – деп сорай.

– Румну пачасыныки, – деп жавап берелер олар.

25– Шолай буса, Румну пачасыныкин пачагъа, Аллагьныкин Аллагьгъа беригиз, – дей Иса олагъа+.

26Халкъны алдында Исаны терс сёзюн тапма болмай ва Ону жавабына тамашалыкъ этип, олар иннемей токътайлар.

Тириливню гьакъында

27•Оьлюмден сонг тирилмек ёкъ деп сёйлейген саддукейлени[*] бирлери, шо заман Исаны янына гелип, Огъар булай сорайлар:+

28– Устаз, Муса Къанунда бизин учун булай язгъан: эгер биревню къатыны булангъы агъасы оьлсе ва о авлетсиз къала буса, иниси авлетсиз оьлген агъасыны наслусун узатмакъ учун, ону къатынын алмагъа герек деп айтыла+. 29Етти агъа ини болгъан. Биринчиси къатын алып, авлетсиз оьле, 30экинчиси де шо къатынны ала ва о да авлетсиз оьле. 31Уьчюнчюсю де шо къатынны ала. Шолай еттиси де, оьзлерден сонг авлет къалмай, оьлелер. 32Ахырда къатын да оьле. 33Энни оьлюлер тирилегенде, о къатын етти де агъа иниден къайсыны къатыны болажакъ? Неге тюгюл, оланы барысы да ону эри болгъан эди чи.

34Иса олагъа булай жавап бере:

– Бу дюньяны адамлары къатын алар, эрге барар. 35Оьлюмден тирилмеге ва о дюньяда яшамагъа лайыкълы саналгъанлар буса не къатын алмажакълар, неде эрге бармажакълар+. 36Олар дагъы оьлюп болмажакъ, неге тюгюл олар малайиклер йимик болуп къалажакъ. Оьлюмден тирилгени саялы, олар Аллагьны авлетлеридир. 37Оьлюлени тирилегени гьакъда буса Муса оьзю яллайгъан тегенекни гьакъында сёйлейген заманда айтгъан ва Аллагьны гьакъында: «Ибрагьимни Аллагьы, Исгьакъны Аллагьы ва Якъубну Аллагьы», – деген+. 38Шоллукъда Аллагь оьлюлени Аллагьы тюгюл, савланы Аллагьы, неге тюгюл Ону учун барысы да савдур.

39Дин алимлерден бирлери:

– Устаз, Сен яхшы айтдынг, – дей.

40Дагъы гьеч бирев де Огъар бир зат да сорамагъа болушлукъ этмей+.

«Месигь кимни Уланыдыр?»

41•Иса олагъа булай дей:

– Месигь Давутну Наслусу деп нечик айтма болалар+? 42-43Оьзю Давут Забур китапда булай дей:

Аллагь Мени Раббиме айтды:

«Мен Сени душманларынгны аякъ тюбюнге салгъынча,
гелип Мени онг ягъымда олтуруп тур»+.

44Давут Исагъа Рабби деп айта болгъан сонг, О Давутну Наслусу нечик бола дагъы?

45Бютюн халкъ бу сёзлеге тынглайгъан вакътиде, Иса якъчыларына:

46– Дин алимлерден сакъ болугъуз. Олар узун опуракълар гийип юрюмеге сюелер. Базар майданларда халкъ оьзлени гьюрметлегенни, синагогларда алгъа чыгъып, шатлыкъ мажлислерде де тёрге чыгъып олтурмагъа сюелер+. 47Олар тул къатынланы мал матагьын талайлар ва гёземелик учун узакъ дуалар этелер. Оланы лап къатты жаза къаравуллап тура, – дей.

21

Тул къатынны садагъасы

21^1•Иса къарап, садагъа сандыкъгъа акъча салагъан бай гишилени гёре+. 2Онда эки увакъ акъча салагъан бир ярлы тул къатынны да гёре. 3Сонг:

– Гертисин сёйлеймен сизге: бу ярлы тул къатын барындан да артыкъ акъча салды. 4Олар барысы да оьзлени байлыгъыны кёплюгюнден садагъа этдилер. Бу къатын буса оьзюню ярлылыгъындан яшавлукъ учун къойгъан бары да акъчасын берди, – дей+.

Иса ибадатхананы бузулажагъын айта

5•Ибадатханада болгъанлар ону гьакъында о багьалы ташлардан ишленгенни ва багьалы савгъатлар булан безенгенни гьакъында сёйлейгенде, Иса:

6– Олай бир гюнлер гележек, сиз гьали мунда къарап сукъланагъан затланы бирини де ташыны уьстюнде ташы да къалмажакъ, бары да зат дагъытылажакъ, – дей+.

Аламатлар ва гьызарлавлар

7– Устаз, Сен айтагъан затлар къачан болажакъ? Шо заманны геливюн гёрсетеген не аламат болур? – деп сорайлар Исагъа.

8О булай дей:

– Вёрегиз, сакъ болугъуз, сизин алдатмасынлар! Бир кёплер Мени атым булан гележеклер. «Мен Месигьмен» ва: «О вакъти ювукъда», – деп айтажакълар. Оланы арты булан бармагъыз+. 9Сиз гележекде давланы да, оланы гьакъындагъы хабарланы да эшитгенде, къоркъмагъыз! Олар болмагъа герекли затлар. Амма шо заманда да ахыр заман гелип битмегендир.

10Сонг Иса олагъа булай дей:

– Бир миллет башгъа миллетге, бир пачалыкъ башгъа пачалыкъгъа къаршы гётерилежек+. 11Гючлю ер тербенивлер, хыйлы ерлерде ачлыкъ ва къыргъынлар, кёкде бек къоркъунчлу агьвалатлар ва тамаша аламатлар болажакъ+.

12Буланы барысы да болгъунча, Мени атымны макътап юрюгенигиз саялы, сизин тутажакълар, такъсырлажакълар, синагогларда дуван этежеклер ва туснакълагъа тыгъажакълар, пачаланы ва гьакимлени алдына алып баражакълар+. 13Шо заман Мени гьакъымда шагьатлыкъ этежексиз. 14Оьзюгюзню якълап не жавап бережекбиз деп алданокъ ойлашмагъыз. 15Мен сизге тилде пасигьлик ва гьакъыл бережекмен, сизге къаршылыкъ гёрсетегенлени гьеч бириси де не ону инкар этмеге, неде огъар къаршы турмагъа болмажакъ+. 16Гьатта ата аналарыгъыз ва агъа инилеригиз, къардашларыгъыз ва къурдашларыгъыз да, сизге намартлыкъ этип, сизин бирлеригизни оьлтюртежеклер. 17Мени атымны макътап юрюгенигиз саялы, бары да халкълар сизин гёрюп ярамайгъан болажакълар. 18Амма сизин башыгъыздан бир тюк де тюшмежек+. 19Чыдамлыкъ этсегиз, сиз герти яшав алажакъсыз.

Иса Ерусалимни дагъылажагъын айта

20•– Ерусалимни асгерлер къуршагъанны гёрген заманда, билип къоюгъуз, о дагъылажакъ заман ювукълашгъандыр. 21Шо заман ягьудеядагъылар тавлагъа къачсынлар, Ерусалимни ичиндегилер ондан чыгъып тайсынлар, ондан тышдагъылар шагьаргъа къайтмасынлар, 22неге тюгюл шо гюнлер Сыйлы Язывларда язылгъан бары да затлар яшавгъа чыгъагъан жаза гюнлери болажакъ. 23Шо гюнлерде айлы болгъан ва эмчек ичиреген къатынланы гьалына адаршай! Бу уьлкеге уллу пелекет къобажакъ ва бу халкъны уьстюне Аллагьны къазапланыву тюшежек+. 24Оланы бирлери къылычдан къырылажакъ, оьзгелерин башгъа уьлкелеге есир этип элтежеклер. Оьзлени болжалы битгинче, ят халкълар гелип Ерусалимни таптап туражакълар+.

Инсанны Уланыны геливю

25•– Гюнешде, айда ва юлдузларда уллу аламатлар болажакъ. Ер юзюндеги халкълар, гьалекленеген денгизни къайнашагъан толкъунларыны алдында къоркъуп, титирежеклер. 26Дюньягъа къобажакъ пелекетлерден къоркъуп, инсанлар эслерин тас этежеклер. Неге тюгюл де, кёкдеги затлар чайкъалажакъ. 27О заман олар Инсанны Уланыны булутда къудрат ва сыйлы нюр булан гелегенин гёрежеклер. 28Бу ишлер болмагъа башлагъанда, сиз белигизни языгъыз ва башларыгъызны оьрге гётеригиз. Неге тюгюл де, сизин къутгъарылывугъуз ювукълаша турадыр.

Исаны сёзлери даим яшажакъ

29•Сонг Иса олагъа булай бир масал айта:

– Инжирге ва бары да оьзге тереклеге бир къарагъыз: 30олар япыракъ ачагъан заманда, сиз ону гёрюп, яй лап ювукълашып турагъанны билесиз. 31Шолай, сиз бу затланы болагъанын гёрген заманда, Аллагь сизге гьакимлик этежек заман ювукълашгъанны билип къоюгъуз. 32Гертисин сёйлеймен сизге: бу затлар барысы да, гьали бар наслу яшай туруп яшавгъа чыгъажакъ+. 33Кёк де, ер де ёкъ болуп таяжакъ, амма Мени сёзлерим бир заманда да ёкъ болмажакъ+.

«Айыкъ туругъуз»

34– Сакъ болугъуз! Кеп чегив ва ичкичилик булан, яшавну къайгъылары булан юреклеригиз авурлашмасын. Шо гюн сизге хапарсыздан гелип къалмасын. 35Ер юзюнде яшайгъанланы барысына да о гюн бир тузакъ йимик рас гелип къалажакъ. 36Айыкъ туругъуз! Болажакъ бары да балагьлардан къутулмагъа ва Инсанны Уланыны алдында токътамагъа гючюгюз етишсин учун, гьар заман дуа этип туругъуз+.

37Гюндюзлер Иса ибадатханада Аллагьны каламын англатып, гечелени буса ондан чыгъып, Зайтун Тавда оьтгерип тура+. 38Исагъа тынгламакъ учун, бютюн халкъ эртенден тутуп Ону янына ибадатханагъа гелип тура.

22

Ягьуда Исагъа хыянатлыкъ эте

22^1•Ягьуди Пасха деп айтылагъан Маясыз Экмекни байрамы ювукълашып геле болгъан+. 2Баш дин къуллукъчулар ва дин алимлер Исаны оьлтюртме кюй излей, амма халкъдан да къоркъа.

3Шо заман Исаны он эки якъчысыны бири болгъан Ягьуда Искариетни юрегин иблис елей+. 4Баш дин къуллукъчуланы ва ибадатхананы сакълавчуларыны янына барып, о Исаны оланы къолуна нечик берме герекни гьакъында сёйлеше. 5Олар сююнюп, огъар акъча берме рази болалар. 6Ягьуда рази къала. Халкъ ёкъ ерде Исагъа хыянатлыкъ этмек учун онгайлы мюгьлет ахтарып айлана+.

Пасхагъа гьазирлик

7•Маясыз Экмекни гюню етише. Шо гюн ягьуди Пасха къурбанын сойма герек бола+. 8Иса:

– Барып, бизге Пасха ашын гьазирлегиз, – деп, Петерни ва Югьанны йибере.

9– Биз къайда гьазирлегенни сюесен? – деп сорай Огъар олар.

10Иса олагъа булай дей:

– Сиз шагьаргъа гирген заманда, сизге кажин булан сув алып барагъан бир адам расланажакъ. Арты булан о гирежек уьйге барыгъыз 11ва уьйню есине: «Сагъа Устаз Оьзюню якъчылары да булан бирге Пасха аш ашажакъ къонакъ уьй къайдадыр?» – деп сорайгъанны айтыгъыз. 12О сизге оьрде ясалгъан, бары да зат гьазирленген бир уллу отав уьйню гёрсетежек. Бизин учун ахшам ашны шонда онгарыгъыз.

13Якъчылары ёлгъа тюшелер ва бары да затны Иса айтгъан кюйде болуп табалар. Онда олар ягьуди Пасха ашны гьазирлейлер.

Пасха ашы

14•Сагьаты гелген заманда, элчилери де булан Иса тепсиде олтура. 15Сонг:

– Мен азап чекме башлагъынча, бу Пасха ашын сизин булан бирче олтуруп ашамагъа нече де кёп сюер эдим. 16Шо саялы сизге айтаман: Аллагь гьакимлик этеген заман, шо герти Пасханы гюню гелмей туруп, Мен ону ашамажакъман, – дей Иса олагъа+.

17Аякъны алып, О шюкюр дуа эте ва:

– Муну алыгъыз ва оьз арагъызда бёлюгюз. 18Сизге айтаман: Аллагь толу кюйде гьакимлик этеген заман гелгинче, Мен юзюмден этилген чагъырны дагъы ичмежекмен, – дей.

19Иса экмек алып, шюкюр дуа да этип, сындырып якъчыларына пайлай. Сонг:

– Бу сизин учун берилеген Мени къаркъарамдыр. Муну Мени эсде сакъламакъ учун ашагъыз, – дей+.

20Ахшам ашдан сонг да, бир аякъ алып, булай дей:

– Бу аякъ сизин учун тёгюлежек къанымдыр. О къан Аллагьны ва Ону халкъыны арасындагъы янгы разилешивню белгисидир+. 21Къарагъыз: муна, Магъа хыянатлыкъ этегенни къолу да Мени булан бир тепсидедир+. 22Сыйлы Язывларда Оьзюню гьакъында язылгъаны йимик, Мен, Инсанны Уланы, оьлме герекмен. Амма Инсанны Уланына хыянатлыкъ этген адамны гьалына адаршай!+

23– Бу ишни къайсыбыз этмеге болурбуз? – деп бир бирине сорамагъа башлайлар олар.

«Ким уллудур?»

24•Оьзлерден ким инг уллу саналмагъа герек деп де Исаны якъчыларыны арасында эришивлюк бола. 25Иса олагъа булай дей:

– Бу дюньяда пачалар оьз халкъларына буйрукъ эте ва олар оьзлеге «яхшылыкъ этегенлер» деп айтмакъны талап эте. 26Амма сизин арагъызда олай болмасын! Арагъызда инг уллу болгъаныгъыз инг гиччи йимик турсун, гьакимлик этегенигиз де къуллукъчу йимик болуп къалсын+. 27Ким уллудур дагъы? Тепсиде олтургъанымы яда айланып огъар къуллукъ этегеними? Тепсиде олтургъаны тюгюлмю? Муна, Мен сизин арагъызда бир къуллукъчу йимикмен+. 28Сиз Мени булан бирче бары да сынавлардан оьтдюгюз+. 29Атам Магъа берген гьакимлик ихтиярны Мен де сизге беремен+. 30Сиз Мен толу кюйде гьакимлик этеген заман тепсимде олтуруп ашажакъсыз ва ичежексиз. Исрайылны он эки уланындан болгъан къавумларына, демек савлай ягьуди халкъына дуван этмек учун, он эки тахгъа минип олтуражакъсыз+.

Петер Исаны инкар этежегини гьакъында

31•– Петер, Петер! Будайны елпип къувугъундан айырагъанда йимик, сизин имандан айырмагъа иблисге ихтияр берилген+. 32Тек сен имандан айрылмасын деп, Мен сени учун дуа этгенмен. Сен де, бир заман Магъа къайтып иман салып, иман къардашларынга къуват берерсен, – дей+.

33– Я Раббим, Сени булан туснакъгъа бармагъа да, оьлюмге бармагъа да гьазирмен, – деп жавап бере о Исагъа+.

34– Сагъа айтаман, Петер, бугюн хораз къычыргъынча, сен Мени таныйгъанынгны уьч керен инкар этежексен, – дей Иса.

35Иса якъчыларына:

– Мен сизин дорбасыз, акъчасыз ва аякъгийимсиз йиберген заманда, сиз гьеч бир затдан тарчыкъ болдугъузму? – деп сорай.

– Гьеч бир затдан да тарчыкъ болмадыкъ, – деп жавап берелер+.

36Шо заман Иса олагъа булай дей:

– Гьали акъчасы барлар акъчасын алсынлар, дорбасы барлар дорбасын алсынлар, къылычы ёкълар буса, палтарын сатып, къылыч алсынлар. 37Шо саялы сизге айтаман: «О жинаятчылардан саналды», – деп Сыйлы Язывларда язылгъан сёз Менден таба яшавгъа чыкъма герек. Неге тюгюл де, Мени гьакъымда язылгъан бары да сёзлер гьали яшавгъа чыгъажакъ.

38– Раббибиз! Муна мунда эки къылыч бар, – дей олар.

– Таман, – дей О.

Иса Зайтун Тавда дуа эте

39•Иса, уьйден чыгъып, гьар заман барагъан кюйде Зайтун Тавгъа бара. Ону арты булан якъчылары да бара. 40Иса олагъа:

– Болажакъ сынавлардан оьтмек учун, дуа этигиз, – дей+.

41Оьзю буса таш атгъанда етишеген мезгилге олардан ари тайып ва тизлеринден токътап:

42– Гьей Атам! Тилеймен Сенден, бу къысматдан Мени къутгъар. Амма Мен сюеген кюйде тюгюл, Сен сюеген кюйде болсун, – дей туруп дуа эте+.

43Кёкден бир малайик гелип, Огъар ругь якъдан гюч бере+. 44Азап чеге туруп, О дагъы да къасткъылып дуа эте. Ондан тёгюлеген тер ерни уьстюне тюшеген къан тамчылар йимик бола[*].

45Дуа этип битгенде, О якъчыларыны янына геле ва оланы дерт басмакъдан юхлай туруп таба. 46Олагъа:

– Сиз неге юхлайсыз? Туруп, болажакъ сынавлардан оьтмек учун, дуа этигиз, – дей.

Исаны тутулуву

47•Иса бу сёзлени айтып турагъанда, гелеген кёп халкъ гёрюне. Оланы алды булан буса Ону он эки якъчысындан Ягьуда деп айтылагъан бириси геле. Исаны оьпмек учун, Ягьуда Огъар ювукълаша+. 48Иса огъар:

– Ягьуда! Инсанны Уланын оьбюп къолгъа беремисен? – дей.

49Иш не ерде экенни англап, Иса булан бирче болгъан Ону якъчылары Огъар:

– Я Рабби! Къылычланы къоллайыкъмы? – деп сорайлар+.

50Олардан бири дин къуллукъчуланы башчысыны къулуна ура ва ону онг къулагъын гесип тюшюре. 51Шо заман Иса:

– Токътагъыз, таман! – дей. Сонг, къулагъына къолун тийдирип, ону сав эте.

52Жыйылып Оьзюне къаршы чыкъгъан баш дин къуллукъчулагъа, ибадатхананы сакълавчуларына ва тамазалагъа Иса булай дей:

– Мени тутмакъ учун, бир къачакъгъа йимик, сиз къылычлар ва таякълар булан неге чыкъдыгъыз? 53Мен гьар гюн сизин булан ибадатханада болуп турдум, сиз Магъа къол да узатмадыгъыз. Гьали буса сизин заманыгъыз, къарангылыкъны гьакимлиги гелген+.

Петер инкар эте

54•Олар Исаны тутуп алып юрюйлер ва Ону дин къуллукъчуланы башчысыны уьюне гелтирелер. Петер буса арекден Ону арты булан юрюп тура. 55Адамлар абзарны ортасында от ягъып, отну айланасында олтургъанда, Петер де оланы арасына гирип олтура. 56Къуллукъчу къатынлардан бири ону отну ягъында олтургъанын гёре ва огъар тикленип къарап:

– Бу да Ону булан эди, – дей.

57Петер буса къатынгъа:

– Мен Ону танымайман, гьей къатын, – деп, Исаны таныйгъанын инкар эте.

58Бираздан сонг башгъасы ону гёрюп:

– Сен де олардансан, – дей.

Петер шо адамгъа да булай дей:

– Тюгюлмен, ювугъум.

59Бир сагьат вакъти оьте ва бирдагъы бирев къаныгъып:

– Гертиден де, бу да Ону булан эди, бу да галилеялы, – дей.

60Тек Петер о адамгъа да:

– Сен не айтагъанны мен англамайман, – дей.

О сёйлеп турагъанда, шоссагьат хораз къычыра. 61О заман Рабби бурулуп Петерге къарай. Петерни де Рабби Иса оьзюне: «Хораз къычыргъынча, сен Мени бугюн уьч керен инкар этежексен», – деп айтгъан сёзлери эсине тюше+. 62Петер къыргъа чыгъып, гьынкъ этип йыламагъа башлай.

Асгерлер Исаны хорлай

63•Исаны тутуп, Огъар къаравул этеген адамлар Ону хорлай ва токъалай. 64Ону гёзлерин байлап, бетине ура ва:

– Пайхаммар бусанг, Сагъа ким ургъанны бил? – дей. 65Ону дагъы да хыйлы яман затланы айтып хорлайлар.

Исадан сорав алына

66•Эртен болгъанда, халкъны тамазалары, баш дин къуллукъчулар ва дин алимлер жыйылып, Исаны ягьудилени оьр мажлисине гийирелер. 67Сонг:

– Сен Месигь бусанг, айт бизге, – дейлер.

– Эгер сизге айтсам, инанмажакъсыз. 68Эгер сизге сорасам, Магъа жавап бермежексиз. 69Гьалиден сонг буса, Мен, Инсанны Уланы, Аллагьу Тааланы онг ягъында олтуражакъман, – деп жавап бере Иса+.

70Олар бары да:

– Буса Сен Аллагьны Уланысан дагъы? – деп сорай.

– Сиз оьзюгюз де айтдыгъыз чы, – деп жавап бере Иса олагъа.

71– Бизге дагъы не шагьатлыкъ тарыкъдыр? Ону авзундан биз оьзюбюз эшитдик чи! – дейлер олар+.

23

Иса Пилат гьакимни алдында

23^1•Шо заман олар хозгъалып, Исаны Пилат гьакимни янына алып баралар+. 2Исаны айыплама башлап:

– Биз Бу Адам ягьуди халкъны тюз ёлдан чыгъара, Румну пачасына ясакъ бермекни гери ура ва Оьзюне Месигь деп ва пачаны атын къоя туруп тапдыкъ, – дейлер+.

3– Сен ягьудилени пачасымысан? – деп сорай Пилат Огъар.

– Оьзюнг айтып бердинг чи! – деп жавап бере Иса огъар+.

4Пилат баш дин къуллукъчулагъа ва халкъгъа:

– Мен Бу Адамны такъсыргъа тартар йимик бир айыбын да тапмайман, – дей+.

5Амма олар бек къаныгъып:

– Бу Адам, бютюн Ягьудеяда Оьзюню уьйретивюн яйып, халкъны хозгъап тура. Галилеядан башлап гьали мунда да гелген, – дейлер.

Гьиродну дуваны

6Галилеяны гьакъында эшитип, Пилат:

– Иса галилеялымы дагъы? – деп сорай. 7Иса Гьиродну вилаятындан экенни билгенде, Ону Гьиродну янына йибере. Шо гюнлерде Гьирод оьзю де Ерусалимде болгъан+.

8Исаны гёрюп, Гьирод бек сююнюп гете. О кёпден Исаны гёрме сюйген, Ону гьакъындан кёп эшитген ва Ондан бир аламат гёрмеге къастлы болгъан+. 9Гьирод Огъар кёп соравлар бере, амма Иса огъар гьеч жавап бермей. 10Баш дин къуллукъчулар ва дин алимлер буса, токътап, Ону бек айыплай. 11Гьирод буса асгерлери булан, Исаны хорлап ва иришхат этип, уьстюне яхшы аба да гийдирип, Ону къайтара Пилатны янына йибере. 12Шо гюнден башлап Пилат да, Гьирод да бир бири булан къурдашлар болуп къалалар. Ондан алда буса оланы арасында душманлыкъ болгъан.

Исагъа оьлюм дуван этиле

13•Пилат, баш дин къуллукъчуланы, халкъны ва ону башчыларын жыйып, 14олагъа булай дей:

– Халкъгъа хозгъавул сала деп, сиз Бу Адамны мени яныма гелтиргенсиз. Муна, мен алдыгъызда ондан сорав алдым. Ону сиз айыплайгъан затларда гьеч биринде сама мен бу Адамны бир айыбын да тапмадым. 15Гьирод да шолай бир зат да тапмай, къайтарып бизге йиберип гелди. Ону оьлтюрме тюшеген кюйде бир айыбы да табулмады. 16Шогъар гёре, мен ону такъсырлап, йиберип къояжакъман. [ 17][*]

18Бютюн халкъ бир тавушдан:

– Ону оьлтюр! Бизге Бараббаны туснакъдан чыгъар! – деп къычырмагъа башлай. ( 19Барабба башгётеривню заманында адам оьлтюргени ва шагьарны халкъын хозгъагъаны саялы туснакъгъа салынгъан бирев болгъан.)

20Исаны чыгъарып йиберип къойма сююп, Пилат олагъа дагъы да сёйлей. 21Амма олар:

– Ону хачгъа ил! Хачгъа ил! – деп къычыралар.

22Пилат уьчюнчю керен де олагъа:

– Бу Адам не яманлыкъ этген? Мен Ону оьлтюрме тюшеген кюйде бир айыбын да тапмадым, шогъар гёре, Ону такъсырлап, йиберип къояман, – дей.

23Амма олар, Ону хачгъа илме герек деп талап этип, гючлю тавуш булан къычырып туралар. Ахырда да оланы талаплары уьст чыгъа. 24Пилат да халкъ сюегенни этмеге токъташа. 25Халкъны хозгъагъаны ва гиши оьлтюргени учун туснакъгъа салынгъан олар тилейген адамны чыгъара. Исаны буса сюйгенин этмек учун оланы къолуна бере.

Исаны хачгъа илелер

26•Исаны оьлтюрмеге алып барагъанда, авлакъдан гелеген киринеялы Симон деген биревню тутуп, Исаны арты булан алып юрюсюн деп, огъар хачны гётертелер. 27Исаны арты булан оьтесиз кёп халкъ ва Огъар тююнюп йылап яс этеген къатынлар юрюй. 28Иса олагъа бурулуп къарап булай дей:

– Гьей Ерусалимни къатынлары, Магъа йыламагъыз. Оьзюгюзге ва яшларыгъызгъа йылагъыз. 29Сизге олай бир гюнлер гелир, о заман: «Насиплилердир яш болмайгъан къатынлар, яш тапмагъан ва яшын ичирмейген къатынлар», – деп айтажакълар+. 30О заман тавлагъа: «Уьстюбюзге авугъуз!», тёбелеге: «Бизин басдырыгъыз!» – деп айтажакълар+. 31Эгер яшылланып гелеген терекге шолай эте болгъан сонг, къуругъан терекни гьалы нечик болур? Эгер айыпсыз халкъгъа шолай эте буса, айыплы халкъны иши нечик болур?[*]

32Иса булан жинаятчылыкъ этген дагъы да эки адамны да оьлтюрмеге алып баралар. 33Такъа деп айтылагъан ерге гелген заманда, онда Ону булан бирге, бирин онг ягъында, биревюн де сол ягъында, эки жинаятчыны да хачгъа илелер.

34Иса булай дей:

– Атам! Булардан гечип къой. Неге тюгюл де, булар не этегенин билмейлер[*].

Асгерлер чёп салып, Ону опуракъларын пайлап алалар+. 35Халкъ токътап къарай. Олар булан бирге башчылар да, Ону мысгъыллай туруп:

– Башгъаланы къутгъара эди, эгер О Месигь буса, Оьзюн де къутгъарсын гьали, – дей+.

36Асгерлер де Исаны хорлайлар. Ювукъ барып, Огъар ачыгъан чагъыр бермеге къарайлар.

37– Эгер Сен ягьудилени пачасы бусанг, Озюнгню къутгъар, – дей олар.

38Ону уьстюнде «Ягьудилени пачасы» деп язылгъан языв бола. 39Хачгъа илинген жинаятчылардан бириси, Огъар сёгюшюп:

– Эгер Сен Месигь бусанг, Оьзюнгню де, бизин де къутгъар! – дей.

40Биревюсю буса, огъар айып этип булай дей:

– Сен Аллагьдан къоркъмаймысан? Сен оьзюнг де шолай жазагъа тарыгъансан чы! 41Биз чи энни гьакъ кюйде, оьзюбюз этген ишлерибизге лайыкълы жаза алгъанбыз. О чу бир яман зат да этмеген+.

42Сонг Исагъа:

– Иса, Сен пача болуп гелген заманда, мени де эсге аларсан, – дей.

43– Гертисин сёйлеймен сагъа: бугюн сен Мени булан бирче женнетде болажакъсан, – деп жавап бере Иса огъар.

Исаны оьлюмю

44•Тюшде сагьат он экиден уьчге ерли бютюн уьлкени къарангылыкъ къуршай. Шо гьал сагьат уьчлер болгъунча узатылып тура. 45Гюн тутула ва ибадатханадагъы перде ортасындан эки ярыла+. 46Иса гючлю тавуш булан къычырып:

– Гьей Атам! Мен ругьумну Сени къолунга беремен, – дей.

Шону да айтып, Иса жан бере+. 47Юз асгерни башчысы буса, болгъан ишлени гёрюп, Аллагьгъа макътав эте ва:

– Гертилей де, Бу Адам муъмин адам болгъан, – дей.

48Бу тамашагъа къарамагъа жыйылгъан бютюн халкъ болгъан затланы гёргенде, къайгъырагъанлыкъдан тёшлерин тюе туруп, уьйлерине къайта+. 49Исаны таныйгъанланы барысы да ва Ону артындан Галилеядан гелген къатынлар, арекде токътап, бу ишлеге къарап туралар+.

Исаны гёмюв

50-51•Онда Юсуп деген яхшы амаллы ва муъмин бир адам болгъан. Оьзю ягьудилени оьр мажлисини ортакъчысы болса да, о ёлдашлары этеген дувангъа рази болмагъан. Юсуп Ягьудеяны Ариматея деген шагьарындан ва Аллагьны гьакимлик этеген заманын къаравуллайгъанлардан бири болгъан. 52Пилатны янына гелип, о Исаны сюегин берсин деп тилей. 53Ону илинген еринден тюшюрюп, кетен гебинге чырмай, яргъа къазылып этилген ва ичине бирев де гёмюлмеген къабургъа сала. 54Шо гюн сонгугюнге гьазирлик гёреген гюн болгъан.

55Иса булан Галилеядан гелген къатынлар да, Юсупну артындан гелип, къабурну ва Ону сюеги нечик салынгъанны гёрелер. 56Уьйлерине къайтгъан сонг, олар атир сувлар ва арив ийисли майлар гьазирлейлер ва сонгугюн, Мусаны Къанунуна гёре, рагьатланалар+.

24

Исаны тириливю

24^1•Къаттыгюн танг вакътиде, оьзлер гьазирлеген атирлени де алып, къатынлар къабурну янына гелелер. 2Амма олар къабурну алдындагъы ташны авгъанын гёрелер. 3Ону ичине гирип къарагъанда, онда Рабби Исаны сюегин тапмайлар. 4Къатынлар бу ишге гьайран болуп турагъанда, бирден оланы алдында йыртыллайгъан опуракълар гийген эки гиши гелип токътай+. 5Къатынлар къоркъуп, бетлерин эниш бакъдыргъан заманда, олар:

– Неге сиз сав адамны оьлюлени арасындан излейсиз? 6Иса мунда тюгюл, О тирилди. О Галилеяда болгъан заманда, сизге не айтгъанны эсге алыгъыз. 7О: «Инсанны Уланы гюнагьлы адамланы къолуна берилмеге, хачгъа илинмеге ва уьчюнчю гюн тирилмеге герек болажакъ», – деп айтмагъанмы эди? – дейлер+. 8Оланы эсине Исаны сёзлери геле+.

9Къабурдан къайтгъандан сонг, олар бары да бу хабарны Исаны он бир де элчисине ва башгъалагъа айталар. 10Элчилеге бу хабарны айтгъанлар Маждаллы Мариям, Ёгьанна, Якъубну анасы Мариям, олар булан бирче онда болгъан оьзге къатынлар болгъан+. 11Амма бу сёзлер элчилеге маънасыз йимик гёрюне ва олар олагъа инанмайлар+. 12Буса да Петер, туруп, шоссагьат къабургъа багъып чаба. Къарап, ону ичинде янгыз кетен гебинни гёре ва болгъан ишге оьз оьзюне гьайранлыкъ эте туруп, уьюне къайтып геле.

Эммаусгъа барагъан ёлда

13•Шо гюн Исаны якъчыларыны экевю Ерусалимден он бир чакъырым арекде ерлешген Эммаус деген юртгъа бара. 14Олар бир бирине бары да бу агьвалатланы гьакъында хабарлай. 15Экевю де бир бири булан сёйлей ва эрише туруп барагъанда, Иса олагъа ювукъ геле ва олар булан янаша юрюй. 16Гёзлери сокъур болгъандай, олар Ону танымайлар+. 17Иса олагъа:

– Юрюп барагъанда, бир биригиз булан сиз нени гьакъында сёйлей эдигиз? – деп сорай.

Олар пашман юз булан токътайлар. 18Олардан Клеопа деген бириси:

– Бугюнлерде мунда болгъан затланы билмей къалгъан савлай Ерусалимдегилени арасында биргине бир сенмисен? – деп сорай+.

19Не затланы? – деп сорай Иса.

Экевю де Огъар булай дейлер:

– Аллагьны ва бютюн халкъны алдында ишде ва сёзде гючлю пайхаммар болгъан назаретли Исагъа болгъан затланы. 20Огъар оьлюм жаза гесдирмек учун, баш дин къуллукъчуларыбыз ва башчыларыбыз Ону тутуп гьакимни къолуна бердилер ва хачгъа илдирдилер+. 21Биз буса Исрайылны азат этежек адам Одур деп умут эте эдик. Шону булан да битип къалмай. Шо ишлер болгъанлы, муна бу уьчюнчю гюн. 22Бизинкилерден бир бир къатынлар бизин гьайран этдилер: олар эртен тангда къабургъа барып, 23онда Ону сюегин тапмагъанлар. Къайтып гелип, О сав деп айтгъан малайиклени оьзлер гёргенин айтгъанлар. 24Бизинкилерден бирлери къабургъа барып, къатынлар айтагъан кюйде болуп тапгъанлар, амма Исаны Оьзюн гёрмегенлер.

25Шо заман Иса олагъа:

– Сиз нечик англавсуз адамларсыз! Пайхаммарлар айтгъан затлагъа нече де гечден инанасыз. 26Оьзюню даражасына етишмек учун, Месигь бары да бу азапланы чекмеге герек тюгюлмю эди дагъы? – деп сорай+.

27Иса олагъа Мусадан башлап бары да пайхаммарлагъа ерли Сыйлы Язывларда Оьзюню гьакъында язылгъан затланы англата+. 28Эки де адам оьзлер барагъан юртгъа етишмеге ювукъ болалар ва Иса Оьзю дагъы да ари гетме сюегенде йимик гёрюне. 29Амма олар:

– Бизин булан къал, гюн де артылмагъа башлагъан ва ахшам бола тура, – деп Огъар тилемеге башлайлар.

Иса да, уьйге гирип, олар булан къала. 30Иса олар булан тепсиде олтургъанда, экмекни де алып, шюкюр дуа эте ва ону сындырып олагъа бере+. 31Шо заман оланы гёзлери ачылып, олар Исаны таныйлар. Амма О якъчыларына дагъы гёрюнмейген болуп къала. 32Олар бир бирине:

– О ёлда бизин булан сёйлегенде ва Сыйлы Язывланы бизге англатагъанда, бизин юреклерибиз сююнчден толуп къалмадымы? – дейлер.

33Шоссагьат туруп, олар Ерусалимге къайталар ва он бир де элчини ва олар булан бирче болгъанланы бир ерде табалар. 34Олар:

– Раббибиз гертиден де тирилген ва Петерге гёрюнген, – дейлер+.

35Олар экевю де ёлда оьзлер булан болгъан затланы ва экмекни сындырагъанда, оьзлер Ону нечик таныгъанын айталар.

Тирилген Иса якъчыларына гёрюне

36•Якъчылары сёйлеп турагъанда, Иса бирден Оьзю оланы арасына гелип токътай ва:

– Уьюгюзге яхшылыкъ, – дей.

37Олар тартынып ва къоркъуп, биз гёреген бу бир ругьдур деп ойлашалар+. 38Иса олагъа:

– Неге булай къоркъдугъуз? Неге юреклеригизге булай шеклик ойлар геле? 39Мени къолларыма ва бутларыма къарагъыз. Бу – Мен Оьзюммен. Магъа тийип къарагъыз, ругьну Меники йимик эти ва сюеклери болмай, – дей+.

40Шону да айтып, Иса олагъа къолларын ва бутларын гёрсете. 41Олар сююнмекден инанып битмей ва тамаша болуп турагъанда, О:

– Мунда сизин гьеч ашамагъа затыгъыз бармы? – деп сорай олагъа+.

42Якъчылары Огъар бир гесек бишген балыкъ берелер. 43Иса да алып, оланы алдында шону ашай. 44Сонг Иса олагъа:

– Мени гьакъымда Мусаны Къанунунда, пайхаммарланы китапларында ва Забур китапларда язылгъан бары да затлар яшавгъа чыкъмаса къутулмай деп, сизин булан бирче болгъан заманда Мен сизге сёйлеген сёзлер муна булардыр, – дей.

45Иса оланы Сыйлы Язывланы маънасына тюшюндюре+. 46Олагъа булай дей:

– Онда Месигь азап чекме герек болажакъ ва уьчюнчю гюн оьлюмден тирилежек,+
47-48эгер де адамлар товба этсе, Аллагь олардан гечежек. О гьакъда адамлагъа айтылма тарыкъ деп язылгъан. Мени атымдан Ерусалимден башлап бары да халкълагъа сиз шо гьакъда билдирме тарыкъсыз+.

49Мен де Атам сизге Оьзю ваъда этген затны йибережекмен. Сиз буса кёклерден сизге йиберилген шо къуват гелгинче, шо шагьарда къалып туругъуз+.

Исаны кёкге чыгъыву

50•Иса оланы шагьардан чыгъарып, Байтаниягъа ерли етишдире ва къолларын гётерип, олагъа Аллагьны яхшылыгъын тилеп дуа эте+. 51Дуа этеген заманда, Иса, оланы къоюп, кёкге гётериле. 52Олар Исагъа сужда этелер ва уллу сююнч булан Ерусалимге къайталар+
53ва даим Аллагьгъа макътав эте туруп, ибадатханада туралар+.

* 1:5 Дин къуллукъчу – ягьудилерде Ерусалимдеги ибадатханада этилеген къурбанны Къанунгъа къыйышывлу кюйде юрютеген адам болгъан.

* 1:9 Арив ийисли затлар яндырыв – ибадатхананы Сыйлы Ерин Аллагьгъа макътав этмек учун арив ийислер чыгъарагъан къайда.

* 1:78 Къутгъарывну Гюнеши – мунда Исаны тувмакълыгъы гьакъында айтыла.

* 2:11 Месигь – Бу сёзню маънасы «танглангъан» демекдир. Бу дюньягъа къутгъарылыв гелтирмек учун, Аллагь Иса Месигьни танглагъан. Сёзлюкге де къара.

* 4:16 Сонгугюн – ягьудилерде сыйлы саналагъан гюн. Мусаны Къанунуна гёре, шо гюн Аллагьгъа ибадат этмекден оьзге ишни кютмек гери урула болгъан. Сёзлюкге де къара.

* 5:1 Галилея кёл – Генисарет кёлге айтылагъан башгъа ат.

* 5:17 Фарисейлер – ягьудилени арасында тувулунгъан дин ва сиясат бёлюк. Сёзлюкге де къара.

* 6:13 Элчи (грекче «апостолос») – Аллагь сайлап йиберген адам. Огъар ихтиярланы Иса Месигь берген. Исаны башлапгъы он эки якъчысы элчилер болуп токътагъанлар.

* 6:15 Элинсюер – он эки элчиден бириси болгъан Симон алда «Элинсюерлер» деген дин жамият къурумну ортакъчысы болгъан буса ярай. Шо къурум Ягьудеяны румлуланы зулмусундан савутну гючю булан къутгъармагъа къаст эте болгъан.

* 7:3 Тамазалар – Исаны заманында ягьудилени арасындагъы абурлу адамлар. Олагъа бир бир дин адатланы юрютмек ва жамият борчлар тапшурула болгъан.

* 8:30 Легион – румлуланы бир нече минг адамы булангъы асгер бёлюгю. Мунда «оьтесиз кёп» деген маънада.

* 10:1 Бир бир грекче къолъязывларда бу санав етмиш деп геле.

* 10:13 Къайгъыны белгиси гьисапда уьстюне без гийип ва кюлню ичинде олтуруп, ону башына себе болгъанлар.

* 10:32 Левийлер – ибадатхананы къуллукъчулары. Сёзлюкге де къара.

* 11:15 Зензебил – иблисге айтылагъан атлардан бириси.

* 11:51 Гьабил пайхаммар Сыйлы Язывларда эсгерилеген оьлтюрювню биринчи къурбаны, Закария пайхаммар буса ахырынчыларындан бириси болуп токътайлар.

* 13:16 Сонгугюн – ягьудилерде сыйлы саналагъан гюн. Мусаны Къанунуна гёре, шо гюн Аллагьгъа ибадат этмекден оьзге ишни кютмек гери урула болгъан. Сёзлюкге де къара.

* 14:27 Оьлюм дуван гесилген адам оьлтюрюлеген ерге ерли хачын оьзю гётерип юрюй болгъан. Бу аятда «хачын гётермек» деген сёз тагъым гёчюм маънасында къоллангъан. Сёзлюкге де къара.

* 17:21 Грек тилден къумукъ тилге «арагъызда» деп гёчюрюлген сёзню «ичигизде» деп де гёчюрюл бола.

* 17:36 Бир бир грекче къолъязывларда «Авлакъда экев болажакъ: бири алынажакъ, бириси къалажакъ» деген гесек ёлукъмай.

* 17:37 Бу айтыв: «оьлю сюек бар ерде къаракъушлар болагъаны мекенли йимик, бу затлар болажагъы да мекенли» деген маънаны бере.

* 20:27 Саддукейлер – ягьудилени арасында тувулунгъан дин ва сиясат бёлюк. Сёзлюкге де къара.

* 22:43-44 Бир бир грекче къолъязывларда бу аятлар ёлукъмай.

* 23:17 Бир бир грекче къолъязывларда «Пилатны гьар ягьуди Пасха байрамда халкъ учун бир адамны туснакъдан чыгъарагъан адаты болгъан» деген аят да ёлугъа.

* 23:31 Грек тилден таржума этгенде, «Эгер айыпсыз халкъгъа шолай эте буса, айыплы халкъны иши нечик болур?» деп англама да бола.

* 23:34 Бир бир грекче къолъязывларда «Атам! Булардан гечип къой. Неге тюгюл де, булар не этегенин билмейлер» деген гесек ёлукъмай.

+ 1:3 Элч 1:1
+ 1:5 Мат 2:1, Чыгъ 28:1
+ 1:6 Фил 3:6
+ 1:7 1 Пач 1:2
+ 1:9 Чыгъ 30:7-8
+ 1:10 Заб 140:2
+ 1:11 Чыгъ 30:1-10
+ 1:13 Элч 10:4

+ 1:15 Лкъ 7:28, Сан 6:2-3, Лкъ 7:33, Гал 1:15

+ 1:17 Мат 11:14, Мат 17:12-13, Мк 1:2
+ 1:18 Яр 15:8,
+ 1:25 Яр 30:23
+ 1:26 Мат 2:23, Югь 1:45, Мат 1:16
+ 1:31 Мат 1:20
+ 1:32 2 Пач 7:13, Заб 88:4, Мк 11:10
+ 1:33 1 Кор 15:24, Вагь 11:15
+ 1:35 Мат 18:20, Заб 2:7, Мат 14:33
+ 1:37 Яр 18:14, Аюб 42:2, Мк 10:27
+ 1:46 1 Пач 2:1-10
+ 1:47 Заб 34:9,
+ 1:48 1 Пач 1:11, Лкъ 11:27
+ 1:49 Заб 98:3, Заб 110:9
+ 1:50 Такр 5:10, Такр 7:9
+ 1:52 Аюб 5:11, Заб 146:6,
+ 1:53 Заб 106:9
+ 1:54 Яр 17:19, Рум 4:13, Гал 3:16, Ягь 2:16
+ 1:59 Яр 17:12, Лев 12:3
+ 1:68 Заб 110:9, Заб 129:8
+ 1:69 Элч 3:21, Рум 1:2, Тит 1:1-2
+ 1:71 Заб 105:10
+ 1:72 Лев 26:42, Заб 104:8
+ 1:73 Яр 22:16-18, Яр 26:3, Ягь 6:13,
+ 1:76 Лкъ 7:26, Лкъ 20:6, Мат 3:3, Мк 1:2-3
+ 1:77 Лкъ 3:3
+ 1:78 Заб 83:12,
+ 1:79 Заб 106:10, Мат 4:16
+ 1:80 Лкъ 3:2
• 2:1 Мат 1:18-25
+ 2:1 Сан 1:2, Элч 5:37
+ 2:4 Лкъ 1:26-27, 1 Пач 17:58
+ 2:9 Элч 12:7
+ 2:11 Мат 1:21,
+ 2:12 1 Пач 2:34, 4 Пач 19:29
+ 2:13 Вагь 5:11
+ 2:14 Заб 148:1, Лкъ 19:38
+ 2:19 Лкъ 2:51
+ 2:21 Яр 17:12-13, Лев 12:3
+ 2:22 Лев 12:4
+ 2:23 Чыгъ 13:2
+ 2:24 Лев 12:8
+ 2:30 Югь 8:12
+ 2:35 Югь 19:25
+ 2:37 Элч 13:2, Элч 14:23
+ 2:39 Мат 2:23, Лкъ 1:26-27
+ 2:41 Такр 16:1
+ 2:43 Лев 23:8
+ 2:50 Лкъ 9:45, Лкъ 18:34
+ 2:51 Лкъ 2:19
+ 2:52 1 Пач 2:26
• 3:1 Мат 3:1-12, Мк 1:1-8, Югь 1:19-28
+ 3:1 Лкъ 13:1, Лкъ 23:1, Лкъ 9:7

+ 3:2 Мат 26:3, Югь 11:49, Лкъ 1:63, Лкъ 1:80, Югь 1:6-7

+ 3:7 Мат 12:34, Мат 23:33
+ 3:8 Лкъ 16:24, Югь 8:33
+ 3:9 Лкъ 13:9, Мат 7:19
+ 3:10 Элч 2:37, Элч 16:30
+ 3:11 Мат 25:35, Якъ 2:15-16
+ 3:14 Лкъ 19:8
+ 3:15 Югь 1:19-20
+ 3:17 Мат 13:30

+ 3:20 Мат 11:2, Мат 14:1-12, Мк 6:17-18, Югь 3:24

• 3:21 Мат 3:13-17, Мк 1:9-11

+ 3:21 Элч 7:56

+ 3:22 Югь 1:32-33, Мк 9:7, Югь 12:28, Лкъ 9:35, 2 Пет 1:17

• 3:23 Мат 1:1-17
+ 3:23 Сан 4:3
+ 3:31 2 Пач 5:14
+ 3:32 1 Пач 17:12,
+ 3:33 Яр 38, Сан 26:21
+ 3:38 Яр 5
• 4:1 Мат 4:1-11, Мк 1:12-13

+ 4:2 1 Сал 3:5, Такр 9:9, 3 Пач 19:8, Мат 21:18

+ 4:4 Такр 8:3
+ 4:6 1 Югь 5:19, Вагь 13:2
+ 4:8 Такр 6:13
+ 4:10 Заб 90:11-12
+ 4:12 Такр 6:16
• 4:14 Мат 13:53-58, Мк 6:1-6
+ 4:15 Мк 1:21
+ 4:16 Мат 2:23, Лкъ 2:39
+ 4:18 Лев 25:10,
+ 4:23 Мат 11:23, Мк 2:1-12, Югь 4:46-53
+ 4:24 Югь 4:44
+ 4:25 3 Пач 17:1, 3 Пач 18:2, Якъ 5:17
+ 4:26 3 Пач 17:9
+ 4:27 Лев 13:3, Сан 12:10, 4 Пач 5:1-14
+ 4:30 Югь 8:59, Югь 10:39
• 4:31 Мк 1:21-28
+ 4:31 Мат 4:13
+ 4:32 Мат 7:28-29

+ 4:34 Мат 8:29, Мк 1:23-24, Лкъ 8:28, Элч 19:15

+ 4:35 Лкъ 9:42, Элч 8:7
• 4:38 Мат 8:14-17, Мк 1:29-34
+ 4:38 1 Кор 9:5
+ 4:41 Заб 2:7, Мат 12:16, Мк 3:12
• 4:42 Мк 1:35-39
+ 4:42 Лкъ 5:16
• 5:1 Мат 4:18-22, Мк 1:16-20
+ 5:1 Сан 34:11, Мат 14:34, Мк 6:53
+ 5:4 Югь 21:6
+ 5:10 Мат 13:47
• 5:12 Мат 8:1-4, Мк 1:40-45

+ 5:12 Лев 13:3, Сан 12:10, 4 Пач 5:1, Мк 9:22

+ 5:14 Мат 9:30, Мат 17:9, Мк 1:34, Лев 14:1-32, Лкъ 17:14

+ 5:16 Мат 14:23, Лкъ 4:42
• 5:17 Мат 9:1-8, Мк 2:1-12
+ 5:17 Лкъ 6:19, Лкъ 8:46
+ 5:20 Мат 8:10, Мк 10:52, Лкъ 7:48
+ 5:21 Мат 26:65, Заб 31:5,
• 5:27 Мат 9:9-17, Мк 2:13-22
+ 5:29 Лкъ 19:6
+ 5:30 Лкъ 15:2
+ 5:32 Лкъ 15:7, 1 Тим 1:15
• 5:33 Мат 9:14-17, Мк 2:18-22

+ 5:33 Мат 11:2, Лкъ 11:1, Югь 1:35, Лкъ 18:12

+ 5:34 Мат 25:1-13, Югь 3:29, Вагь 19:7, Вагь 21:2

+ 5:35 Мк 14:7, Лкъ 17:22
• 6:1 Мат 12:1-14, Мк 2:23
+ 6:1 Такр 23:25
+ 6:2 Чыгъ 20:8-10, Сан 15:32-36
+ 6:3 1 Пач 21:6
+ 6:4 Чыгъ 25:30, Лев 24:5-9
+ 6:6 Мк 1:21
+ 6:7 Лкъ 14:1, Лкъ 20:20
+ 6:9 Лкъ 14:3
+ 6:10 3 Пач 13:6
• 6:12 Мат 10:1-4, Мк 3:13-19
+ 6:14 Мат 16:18, Югь 1:42
+ 6:15 Мат 9:9
+ 6:16 Лкъ 22:47
• 6:17 Мат 4:23
+ 6:19 Лкъ 5:17, Лкъ 8:46
+ 6:21 Заб 41:2, Югь 7:37, 2 Кор 7:10
+ 6:22 1 Пет 4:14
+ 6:23 Элч 5:41, Якъ 1:2, 2 Кор 12:10
+ 6:24 Мат 6:2, Якъ 5:1
+ 6:25 Айт 14:13,
• 6:27 Мат 5:38-48
+ 6:28 Лкъ 23:34, Элч 7:60, 1 Пет 3:9
+ 6:29 1 Пет 2:23, 1 Кор 6:7
+ 6:30 Такр 15:7-8, Айт 21:26
+ 6:31 Мат 7:12
+ 6:35 Заб 36:26
+ 6:36 Мат 5:7
• 6:37 Мат 7:1-5

+ 6:37 Рум 14:10, 1 Кор 4:5, Рум 2:1, Рум 14:10, Якъ 2:13

+ 6:38 2 Кор 9:6, Мк 4:24, Рум 2:1
+ 6:39 Мат 15:14
+ 6:40 Мат 10:24, Югь 13:16
• 6:43 Мат 7:17-20, Мат 12:33-35
+ 6:45 Айт 12:5, Мат 15:18, Якъ 3:6
• 6:46 Мат 7:24-27
+ 6:46 Мат 7:22, Мат 25:11, Югь 13:13
+ 6:48 Айт 10:25, Айт 12:3
• 7:1 Мат 8:5-13
+ 7:4 Элч 10:2
+ 7:7 Заб 106:20
+ 7:13 Мат 20:34
+ 7:14 Лкъ 8:54
+ 7:15 3 Пач 17:23, 4 Пач 4:36
+ 7:16 Такр 18:15, Мат 21:11
• 7:18 Мат 11:2-19
+ 7:19 Югь 4:25, Югь 6:14, Югь 11:27
+ 7:23 Югь 6:61, Югь 16:1
+ 7:24 Лкъ 3:2
+ 7:26 Мат 14:5, Мат 21:26
+ 7:27 Чыгъ 23:20, Мк 1:2
+ 7:28 Лкъ 1:15
+ 7:29 Лкъ 3:12
+ 7:33 Мат 3:4, Лкъ 1:15
+ 7:34 Югь 2:1, Югь 12:2, Лкъ 5:30
• 7:36 Мат 26:6-13, Мк 14:3-9, Югь 12:1-8
+ 7:39 Лкъ 15:2
+ 7:41 Мат 18:28

+ 7:42 Мат 6:14, Мк 11:25-26, Эф 4:32, Кол 3:13

+ 7:46 Заб 22:5
+ 7:48 Лкъ 5:20
+ 7:50 Лкъ 8:48, Лкъ 17:19, Лкъ 18:42, Эф 2:8
+ 8:1 Лкъ 4:43

+ 8:2 Лкъ 23:49, Мат 27:56, Мк 16:9, Лкъ 24:10, Югь 19:25

+ 8:3 Лкъ 24:10
• 8:4 Мат 13:1-9, Мк 4:1-9
+ 8:8 Мат 11:15, Вагь 2:7
• 8:9 Мат 13:10-23, Мк 4:10-25
+ 8:10 Мат 19:11,
+ 8:11 Элч 8:4
+ 8:13 Гал 1:6, Ягь 6:4
+ 8:14 Мат 6:25, Мк 10:23, 1 Тим 6:10
+ 8:15 Югь 15:5
+ 8:16 Мат 5:15, Лкъ 11:33
+ 8:17 Мат 10:26, Лкъ 12:2
+ 8:18 Айт 9:9
• 8:19 Мат 12:46-50, Мк 3:31-35

+ 8:19 Мк 6:3, Югь 2:12, Югь 7:3, Элч 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

+ 8:21 Югь 15:14, Ягь 2:11
• 8:22 Мат 8:23-27, Мк 4:35-41
+ 8:22 Мат 8:18, Мк 4:35
+ 8:24 Заб 64:8, Заб 88:10, Заб 103:7
• 8:26 Мат 8:28-34, Мк 5:1-20
+ 8:28 Лкъ 4:34
+ 8:35 Лкъ 10:39
+ 8:37 Лкъ 5:8, Элч 16:39
+ 8:39 Заб 65:16
• 8:40 Мат 9:18-26, Мк 5:21-43
+ 8:41 Лкъ 13:14, Элч 13:15, Элч 18:8
+ 8:43 Лев 15:25
+ 8:44 Мк 3:10
+ 8:46 Лкъ 5:17, Лкъ 6:19
+ 8:48 Лкъ 7:50, Эф 2:8
+ 8:51 Мк 14:33, Лкъ 9:28
+ 8:52 Югь 11:11

+ 8:54 Мк 1:31, Мк 9:27, Элч 3:7, Элч 9:41, Лкъ 7:14

+ 8:56 Мк 1:44, Мк 9:9
• 9:1 Мат 10:5-15, Мк 6:7-13
+ 9:1 Лкъ 6:12-16
+ 9:5 Элч 13:51
+ 9:6 Мк 1:15
• 9:7 Мат 14:1-12, Мк 6:14-29
+ 9:7 Лкъ 3:1, Лкъ 9:19
+ 9:8 3 Пач 17:1,
+ 9:9 Лкъ 3:19-20, Лкъ 23:8
• 9:10 Мат 14:13-21, Мк 6:30-44, Югь 6:1-14
+ 9:10 Лкъ 9:2
+ 9:13 4 Пач 4:42-44
• 9:18 Мат 16:13-19, Мк 8:27-29
+ 9:19 Лкъ 9:7, 3 Пач 17:1,
+ 9:20 Лкъ 22:67, Югь 11:27
• 9:21 Мат 16:20-28, Мк 8:30

+ 9:22 Лкъ 17:25, Лкъ 18:33, Лкъ 24:7, Югь 2:19

+ 9:23 Мат 10:38-39, Лкъ 14:27
+ 9:25 Лкъ 12:20
+ 9:26 Рум 1:16, 2 Тим 1:8, Такр 33:2,
+ 9:27 Лкъ 21:32, Югь 21:22
• 9:28 Мат 17:1-8, Мк 9:2-8
+ 9:28 Мк 14:33, Лкъ 8:51
+ 9:35 Лкъ 23:35, Такр 18:15, 2 Пет 1:17
• 9:37 Мат 17:14-18, Мк 9:14-27
+ 9:42 Лкъ 4:35
• 9:43 Мат 17:22-23, Мк 9:30-32
+ 9:44 Лкъ 9:22, Лкъ 18:32-33
+ 9:45 Лкъ 2:50, Лкъ 18:34
• 9:46 Мат 18:1-5, Мк 9:33-40
+ 9:48 Мат 10:40, Лкъ 10:16, Югь 13:20

+ 9:49 Мат 7:22, Мат 12:27, Элч 19:13, Сан 11:28

+ 9:50 Лкъ 11:23
+ 9:51 Лкъ 24:51, Элч 1:9
+ 9:52 Мат 10:5
+ 9:54 4 Пач 1:10, Вагь 13:13
• 9:57 Мат 8:19-22
+ 9:61 3 Пач 19:20
• 10:1 Мат 10:7-16
+ 10:2 Мат 9:37-38, Югь 4:35
+ 10:3 Мат 10:16
+ 10:4 4 Пач 4:29
+ 10:7 Гал 6:6, 1 Тим 5:18
+ 10:8 1 Кор 10:27
+ 10:9 Мк 1:15
+ 10:11 Элч 13:51
+ 10:12 Яр 18:20, Яр 19:24,
• 10:13 Мат 11:20-24
+ 10:13 Мк 6:45, Мк 8:21, Мк 3:7

+ 10:16 Мат 10:40, Мат 25:45, Югь 13:20, Гал 4:14

+ 10:17 Мк 16:17, Элч 5:16, Элч 8:7, Элч 16:18, Элч 19:12

+ 10:18 Вагь 9:1, Вагь 12:8-9

+ 10:19 Заб 90:13, Мк 16:18, Элч 28:3-5

+ 10:20 Чыгъ 32:32, Заб 68:29, Ягь 12:23, Вагь 3:5

• 10:21 Мат 11:25-27, Мат 13:16-17

+ 10:21 Аюб 37:24,

+ 10:22 Югь 6:46, Югь 7:29, Югь 8:19, Югь 10:15

+ 10:23 Мат 13:16-17
+ 10:24 Ягь 11:13, 1 Пет 1:10-12
+ 10:25 Лкъ 18:18

+ 10:27 Такр 6:5, Такр 11:13, Лев 19:18, Мат 22:37, Мк 12:30

+ 10:28 Лев 18:5, Рум 10:5, Гал 3:12
+ 10:32 Сан 8:19
+ 10:33 4 Пач 17:34, Югь 4:9, Югь 8:48
+ 10:38 Югь 11:1, Югь 12:2
+ 10:39 Лкъ 8:35
+ 10:41 Лкъ 12:25
+ 10:42 Заб 15:5
• 11:1 Мат 6:9-15, Мат 7:7-11
+ 11:1 Мат 11:2, Мк 2:18, Югь 1:35
+ 11:3 Айт 30:8
+ 11:4 Мат 26:41

+ 11:10 Айт 8:17, Мат 18:19, Мат 21:22, Мк 11:24, Югь 14:13-14, 1 Югь 3:22, 1 Югь 5:14

+ 11:13 Яр 6:5, Мат 12:34, Элч 2:38

• 11:14 Мат 12:22-30, Мат 12:43-45, Мк 3:20-27

+ 11:15 4 Пач 1:2, Мат 9:34, Мат 10:25
+ 11:16 Мк 8:11, 1 Кор 1:22
+ 11:19 Лкъ 9:49, Элч 19:13
+ 11:23 Лкъ 9:50
+ 11:26 2 Пет 2:20
+ 11:27 Лкъ 1:48
+ 11:28 Югь 13:17, Якъ 1:22, Рум 2:13
• 11:29 Мат 12:38-42, Мат 16:1-4, Мк 8:11-13
+ 11:31 3 Пач 10:1-13, Мат 12:6
• 11:33 Мат 6:22-23
+ 11:33 Мат 5:15, Мк 4:21, Лкъ 8:16

• 11:37 Мат 23:1-36, Мк 12:38-40, Лкъ 20:45-47

+ 11:38 Мк 7:3-5
+ 11:42 Лкъ 18:12
+ 11:43 Лкъ 14:7, Лкъ 20:46
+ 11:44 Айт 26:23
+ 11:48 Элч 7:51-52
+ 11:49 Мат 21:35

+ 11:50 Вагь 18:24, Яр 4:8, 1 Югь 3:12, Ягь 11:4,

+ 11:54 Лкъ 20:20
+ 12:1 Мат 16:6, Мк 8:15, 1 Кор 5:7-8
+ 12:2 Мат 10:26, Мк 4:22, Лкъ 8:17
• 12:4 Мат 10:17-20, Мат 10:28-33
+ 12:4 Заб 55:5, Заб 117:6, Айт 29:25,
+ 12:5 Ягь 10:31
+ 12:7 Мат 6:26, Мат 12:12
+ 12:8 Рум 10:9, Вагь 3:5
+ 12:9 Мат 25:12, 1 Югь 2:23, 2 Тим 2:12
+ 12:10 Мат 12:31-32, Мк 3:29
+ 12:12 Айт 16:1
• 12:13 Мат 6:19-21, Мат 6:25-34
+ 12:15 1 Тим 6:6-10, Чыгъ 20:17, Заб 61:11
+ 12:20 Заб 38:7,
+ 12:21 1 Тим 6:18
+ 12:22 Фил 4:6, 1 Пет 5:7
+ 12:24 Мат 10:31, Мат 12:12
+ 12:27 3 Пач 10:4-7
+ 12:28 Мат 8:26, Мат 14:31, Мат 16:8
+ 12:31 Заб 36:4
+ 12:32 Югь 10:16, Лкъ 22:29
+ 12:33 Мат 19:21, Лкъ 18:22
• 12:35 Мат 24:45-51
+ 12:36 Вагь 3:20
+ 12:39 2 Пет 3:10, 1 Сал 5:2
+ 12:43 Мат 25:21, Югь 13:17
+ 12:45 Мат 25:5
+ 12:48 Лев 5:17
• 12:49 Мат 10:34-36
+ 12:50 Мк 10:38
+ 12:51 Элч 14:4
• 12:54 Мат 5:25-26, Мат 16:2-3
+ 12:58 Айт 25:8
+ 13:1 Лкъ 3:1, Лкъ 23:1
+ 13:2 Аюб 4:7
+ 13:4 Югь 9:7, Югь 9:11
+ 13:6 Мат 21:19, Мк 11:13
+ 13:7 Мат 7:19, Лкъ 3:9
+ 13:10 Мат 4:23, Мк 6:2
+ 13:13 Заб 144:14, Заб 145:8

+ 13:14 Лкъ 8:41, Элч 13:15, Элч 18:8, Чыгъ 20:9

+ 13:15 Лкъ 14:5
+ 13:17 1 Пет 3:16
• 13:18 Мат 13:31-33, Мк 4:30-32
+ 13:19 Мат 17:20, Лкъ 17:6,
+ 13:21 1 Кор 5:6, Гал 5:9
• 13:22 Мат 7:13-14, Мат 7:21-23
+ 13:25 Мат 25:11-12
+ 13:27 Заб 6:9
+ 13:28 Мат 8:12
+ 13:29 Мат 8:11, Эф 3:6
+ 13:30 Мат 19:30, Мат 20:16, Мк 10:31
• 13:31 Мат 23:37-39
+ 13:31 Лкъ 3:1, Лкъ 9:7
+ 13:34 Элч 7:52, Такр 32:11-12, Заб 146:2
+ 13:35 Заб 117:26, Лкъ 19:38
+ 14:1 Лкъ 6:7, Лкъ 20:20
+ 14:3 Мат 12:10, Мк 3:4
+ 14:5 Лкъ 13:15
+ 14:7 Лкъ 11:43
+ 14:8 Айт 25:6-7
+ 14:11 Мат 23:12, Лкъ 18:14
+ 14:14 1 Кор 15:23, 1 Сал 4:16
• 14:15 Мат 22:1-10
+ 14:15 Вагь 19:9
+ 14:20 Такр 24:5
• 14:25 Мат 10:37-38
+ 14:26 Югь 12:25
+ 14:27 Мат 16:24, Лкъ 9:23
+ 14:34 Мат 5:13, Мк 9:50
+ 14:35 Мат 11:15, Лкъ 8:8, Вагь 2:7
• 15:1 Мат 18:12-14
+ 15:2 Лкъ 5:30, Лкъ 19:7
+ 15:6 1 Пет 2:25
+ 15:7 Лкъ 5:31-32
+ 15:12 Такр 21:17
+ 15:18 Чыгъ 10:16
+ 15:24 Рум 11:15, Эф 2:1, Эф 2:5, Кол 2:13
+ 15:30 Айт 29:3
+ 16:8 Югь 12:36, 1 Сал 5:5
+ 16:10 Мат 25:21, Лкъ 19:17
+ 16:11 Айт 24:4
+ 16:13 Мат 6:24
• 16:14 Мат 11:12-13
+ 16:14 1 Тим 6:10
+ 16:15 1 Пач 16:7, 3 Пач 8:39, Айт 21:2,
+ 16:16 Мат 3:2, Лкъ 4:43, Мат 11:12-13
+ 16:17 Мат 5:18
+ 16:18 Мат 5:32, Мат 19:19
+ 16:22 Мат 18:10, Элч 12:15
+ 16:23 Мат 11:23, Мат 8:11
+ 16:24 Лкъ 3:8
+ 16:29 Элч 26:22, Элч 28:23
+ 16:31 Мат 28:11-15, Югь 12:10-11
• 17:1 Мат 18:6-7, Мат 18:21-22
+ 17:1 Лкъ 22:22
+ 17:2 Мк 9:42
+ 17:3 Лев 19:17, Мат 18:15
+ 17:4 Мат 6:14
+ 17:5 Мк 9:24
+ 17:6 Мат 17:20, Лкъ 13:19
+ 17:12 Лев 13:3, Лкъ 5:11, Лев 13:46

+ 17:14 Лев 14:1-32, Мат 8:4, Мк 1:44, Лкъ 5:14

+ 17:16 Лкъ 5:12, 4 Пач 17:34, Югь 4:9
+ 17:19 Мк 10:52, Лкъ 7:50, Эф 2:8
• 17:20 Мат 24:23-28, Мат 24:37-41
+ 17:20 Лкъ 19:11, Элч 1:6
+ 17:22 Лкъ 5:35, Югь 8:56
+ 17:23 Мк 13:21, Лкъ 21:28
+ 17:25 Лкъ 9:22
+ 17:26 Яр 6:5
+ 17:27 Яр 6:14, Яр 7:21
+ 17:29 Яр 19:16, Яр 19:24, 2 Пет 2:6-8
+ 17:31 Мк 13:15
+ 17:32 Яр 19:26
+ 17:33 Мат 10:39

+ 18:1 Лкъ 21:36, Рум 12:12, Эф 6:18, Кол 4:2, 1 Сал 5:17

+ 18:7 Заб 21:3, Заб 87:2, Вагь 6:10, Мк 13:20, Рум 8:33, Кол 3:12, Тит 1:1

+ 18:8 Ягь 10:37
+ 18:9 Лкъ 16:15
+ 18:10 Элч 3:1
+ 18:11 Мат 6:5
+ 18:12 Лкъ 5:33, Лкъ 11:42
+ 18:13 Заб 78:9,
+ 18:14 Мат 23:12, Лкъ 14:11
• 18:15 Мат 19:13-15, Мк 10:13-16
+ 18:17 Мат 18:3
• 18:18 Мат 19:16-30, Мк 10:17-31
+ 18:18 Лкъ 10:25
+ 18:19 Заб 105:1, Заб 118:68
+ 18:20 Чыгъ 20:12-16
+ 18:21 Фил 3:6
+ 18:22 Лкъ 12:33
+ 18:24 Заб 48:7-8
+ 18:27 Яр 18:14, Аюб 42:2, Мк 14:36
+ 18:28 Лкъ 5:11
+ 18:29 Лкъ 14:26
• 18:31 Мат 20:17-19, Мк 10:32-34
+ 18:33 Лкъ 9:22, Лкъ 24:7, Югь 2:19
+ 18:34 Лкъ 2:50, Лкъ 9:45
• 18:35 Мат 20:29-34, Мк 10:46-52
+ 18:35 3 Пач 16:34
+ 18:38 2 Пач 7:12-16, Мат 22:42, Лкъ 1:32
+ 18:42 Лкъ 7:50, Эф 2:8
+ 19:1 3 Пач 16:34
+ 19:7 Лкъ 5:30, Лкъ 15:2
+ 19:8 Чыгъ 22:1, 2 Пач 12:6, Лкъ 3:14
+ 19:9 Лкъ 3:8, Югь 8:33, Югь 8:39
• 19:11 Мат 25:14-30
+ 19:11 Лкъ 17:20, Элч 1:6
+ 19:14 Югь 15:8
+ 19:17 Лкъ 16:10
+ 19:22 Аюб 9:20, Аюб 15:6, 3 Пач 20:40
+ 19:26 Мат 13:12
+ 19:27 Мат 22:7, Лкъ 20:16
• 19:28 Мат 21:1-11, Мк 11:1-11, Югь 12:12-19
+ 19:29 2 Пач 15:30, Элч 1:12
+ 19:36 4 Пач 9:13
+ 19:38 Заб 117:25-26, Заб 148:1
+ 19:39 Мат 21:15-16
+ 19:41 Югь 11:35
+ 19:42 Заб 80:14,
+ 19:44 Заб 136:9, Лкъ 21:6

• 19:45 Мат 21:12-17, Мк 11:15-19, Югь 2:13-22

• 20:1 Мат 21:23-27, Мк 11:27-33
+ 20:2 Элч 4:7
+ 20:4 Лкъ 3:3
+ 20:5 Лкъ 7:30
+ 20:6 Лкъ 7:26, Лкъ 9:8
• 20:9 Мат 21:33-46, Мк 12:1-12
+ 20:9 Заб 79:9, Мк 13:34
+ 20:12 Лкъ 11:48-49
+ 20:13 Мат 3:17, Ягь 1:1
+ 20:14 Ягь 1:2
+ 20:15 Ягь 13:12
+ 20:16 Элч 13:46
+ 20:17 Заб 117:22
• 20:19 Мат 22:15-22, Мк 12:13-17
+ 20:20 Лкъ 6:7, Лкъ 14:1, Лкъ 11:54
+ 20:22 Мат 17:24-25
+ 20:23 Мк 7:6, Лкъ 12:1
+ 20:25 Рум 13:7
• 20:27 Мат 22:23-33, Мк 12:18-27
+ 20:27 Элч 23:8
+ 20:28 Такр 25:5
+ 20:35 2 Сал 1:5
+ 20:37 Чыгъ 3:2, Чыгъ 3:6
+ 20:40 Мат 22:46
• 20:41 Мат 22:41-46, Мк 12:35-40
+ 20:41 2 Пач 7:12-16, Лкъ 1:32, Лкъ 18:38
+ 20:42 Заб 109:1, Элч 2:34-35
+ 20:46 Лкъ 11:43
• 21:1 Мк 12:41-44
+ 21:1 4 Пач 12:9, Мат 27:6, Югь 8:20
+ 21:4 2 Кор 8:1-3, 2 Кор 8:12
• 21:5 Мат 24:1-14, Мк 13:1-13
+ 21:6 Лкъ 19:44
+ 21:8 1 Югь 3:7, Кол 2:8, 2 Сал 2:3,
+ 21:10 Вагь 6:4
+ 21:11 Элч 11:28, Вагь 6:8, Вагь 6:12

+ 21:12 Элч 4:3, Элч 17:6, Элч 18:12, Элч 24:1, Элч 25:6

+ 21:15 Элч 6:10
+ 21:18 1 Пач 14:45, 2 Пач 14:11, Элч 27:34
• 21:20 Мат 24:15-21, Мк 13:14-19
+ 21:23 Мат 27:25, 1 Сал 2:16
+ 21:24 Вагь 11:2
• 21:25 Мат 24:29-31, Мк 13:24-27
• 21:29 Мат 24:32-35, Мк 13:28-31
+ 21:32 Лкъ 9:27
+ 21:33 Заб 101:26-27, 2 Пет 3:10

+ 21:36 Мат 25:13, 1 Сал 5:6, Лкъ 18:1, Рум 12:12, Эф 6:18, Кол 4:2, 1 Сал 5:17

+ 21:37 Мат 21:23, Мат 26:55

• 22:1 Мат 26:1-5, Мат 26:14-16, Мк 14:1-2, Мк 14:10-11, Югь 11:45-53

+ 22:1 Чыгъ 12:1-30
+ 22:3 Югь 13:2
+ 22:6 Элч 1:16

• 22:7 Мат 26:17-25, Мк 14:12-21, Югь 13:21-30

+ 22:7 Чыгъ 12:6, 1 Кор 5:7

• 22:14 Мат 26:26-30, Мк 14:22-26, 1 Кор 11:23-25

+ 22:16 Вагь 19:9
+ 22:19 Югь 6:51, 1 Кор 10:16, 1 Кор 11:24
+ 22:20 Чыгъ 24:8,
+ 22:21 Заб 40:10, Югь 13:18
+ 22:22 Элч 2:23
• 22:24 Мат 18:1-5, Мк 9:33-37, Лкъ 9:46-50
+ 22:26 Мат 20:26, Мк 10:43-44
+ 22:27 Мат 20:28, Югь 13:4-5
+ 22:28 Ягь 2:18
+ 22:29 Лкъ 12:32
+ 22:30 Мат 19:28, Вагь 3:21

• 22:31 Мат 26:31-35, Мк 14:27-31, Югь 13:36-38

+ 22:31 Аюб 1:6-12,
+ 22:32 Югь 17:9
+ 22:33 Югь 21:19, Элч 12:4
+ 22:35 Лкъ 9:3, Лкъ 10:4
• 22:39 Мат 26:36-46, Мк 14:32-42
+ 22:40 Мат 6:13

+ 22:42 Мк 10:38, Югь 18:11, Ягь 5:7, Мат 6:10

+ 22:43 Мат 4:11, Мк 1:13

• 22:47 Мат 26:47-56, Мк 14:43-50, Югь 18:3-11

+ 22:47 Элч 1:16
+ 22:49 Лкъ 22:38
+ 22:53 Лкъ 20:1, Эф 6:12

• 22:54 Мат 26:57-58, Мат 26:69-75, Мк 14:53-54, Мк 14:66-72, Югь 18:12-18, Югь 18:25-27

+ 22:61 Лкъ 22:34

• 22:63 Мат 26:67-68, Мк 14:65

• 22:66 Мат 26:59-66, Мк 14:55-64, Югь 18:19-24

+ 22:69 Заб 109:1, Мк 16:19, Элч 7:56, Ягь 1:3

+ 22:71 Мат 9:3, Югь 10:36

• 23:1 Мат 27:1-2, Мат 27:11-14, Мк 15:1-5, Югь 18:28-30

+ 23:1 Лкъ 3:1, Лкъ 13:1, Элч 3:13, Элч 4:27, 1 Тим 6:13

+ 23:2 Элч 17:7, Лкъ 20:25
+ 23:3 Мат 2:2
+ 23:4 Югь 18:38, Югь 19:4, Ягь 4:15
+ 23:7 Лкъ 3:1, Лкъ 9:7
+ 23:8 Лкъ 9:9
• 23:13 Мат 27:15-26, Мк 15:6-15, Югь 18:39

• 23:26 Мат 27:32-44, Мк 15:21-32, Югь 19:17-27

+ 23:29 Мк 13:17, Лкъ 21:23
+ 23:30 Вагь 6:16
+ 23:34 Элч 7:60, Заб 21:19
+ 23:35 Лкъ 9:35, Югь 10:18
+ 23:41 Лкъ 23:4, Ягь 4:15

• 23:44 Мат 27:45-56, Мк 15:33-41, Югь 19:28-30

+ 23:45 Чыгъ 26:33, Лев 16:2
+ 23:46 Заб 30:6, Элч 7:59
+ 23:48 Лкъ 18:13
+ 23:49 Лкъ 8:2

• 23:50 Мат 27:57-61, Мк 15:42-47, Югь 19:38-42

+ 23:56 Чыгъ 20:10, Такр 5:14
• 24:1 Мат 28:1-10, Мк 16:1-8, Югь 20:1-10
+ 24:4 Югь 20:12
+ 24:7 Лкъ 9:22, Лкъ 18:33, Югь 2:19
+ 24:8 Югь 2:22
+ 24:10 Мк 15:40, Лкъ 8:2-3
+ 24:11 Мк 16:11
• 24:13 Мк 16:12-13
+ 24:16 Югь 20:14
+ 24:18 Югь 19:25
+ 24:20 Элч 2:23
+ 24:26 1 Пет 1:11

+ 24:27 Яр 3:15, Яр 12:3, Яр 22:8, Сан 21:9, Сан 24:17, Такр 18:15, 2 Пач 7:12-14, Заб 15:10, Элч 8:35

+ 24:30 Лкъ 9:16

+ 24:34 1 Кор 15:5

• 24:36 Мат 28:16-20, Мк 16:14-18, Югь 20:19-23, Элч 1:6-8

+ 24:37 Мат 14:26, Мк 6:49
+ 24:39 1 Югь 1:1
+ 24:41 Югь 21:5
+ 24:45 Элч 16:14
+ 24:46 Лкъ 24:27
+ 24:48 Элч 1:8
+ 24:49 Югь 14:26, Элч 1:8, Элч 1:4, Элч 2:4
• 24:50 Мк 16:19-20, Элч 1:9-11

+ 24:50 Мат 21:17, Лкъ 19:29, Югь 11:18, Элч 1:9

+ 24:52 Мат 28:9

+ 24:53 Элч 2:46, Элч 3:1, Элч 5:21

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KUM

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

1. А

2. Б

3. Г

4. Д

5. З

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. П

13. С

14. Т

15. Ф

16. Х

17. Э

18. Ю

19. Я

СЁЗЛЮК

Аллагьны Къозусу – Иса Месигьге «Аллагьны Къозусу» деп де айтыла, неге тюгюл де Аллагь Ону гьар инсанны гюнагьлары саялы къурбан этген.

Ашлыкъ Тюшюмню байрамы – ашлыкъ тюшюм къайтарылып битген сонг оьтгерилеген байрам. Ягьудилер бу байрамны Азатлыкъ (Пасха) байрамындан сонг эллинчи гюн оьтгере болгъан.

Бабил – Иса Месигь бу дюньягъа гелгинче алдын заманларда Бабил пачалыгъы исрайыл халкъыны рагьмусуз душманы болгъан. Янгы Разилешивде «Бабил» деген сёз тапшурмалы къайдада Иблисни гьакимлик этивюн белгилей.

Баш дин къуллукъчулар – жамият масъалаланы чечивде ягьудилени инг де таъсири артыкъ болагъан дин къуллукъчулары. Кёбюсю баш дин къуллукъчулар оьр мажлисге гире болгъан. Исаны заманында олар бары да дегенлей бир нече белгили уьягьлюлерден чыкъгъан болгъан.

Гьарун – Мусаны агъасы. Дин къуллукъчуланы борчларын юрютмеге ва исрайыл халкъы учун Аллагьгъа къурбан этмеге янгыз Гьарунну ва ону наслусундагъыланы ихтияры болгъан.

Гьирод – арт-артындан гьакимлик этген дёрт пачаны аты. 1) Уллу Гьирод – бютюн Паластинге гьакимлик этген ягьуди пача. О гьакимлик этеген заманда Иса Месигь тувгъан. 2) Гьирод Антипа – Уллу Гьиродну уланы, Галилеяны пачасы. 3) Гьирод Агърипа I – Уллу Гьиродну уланыны уланы. О Паластинге гьакимлик этген, Исагъа иман салгъанланы вагьши кюйде гьызарлап юрюген.

Гьомора – Оьлю денгизни ювугъундагъы тюзлюкде ерлешген эки шагьарны атлары Содом ва Гьомора болгъан. Аллагь, Содом ва Гьомора шагьарларда яшайгъан адамланы гюнагьлары саялы ялын ва кюкюрт явдуруп, бу эки де шагьарны дагъытгъан.

Давут – Ягьуданы тухумундан чыкъгъан Исрайылны инг белгили пачасы. Ягьуди пайхаммарлар дюньягъа гьакъ кюйде гьакимлик этежек Месигь Давутну наслусундан болажакъ деп алданокъ билдире болгъан.

Давутну Наслусу – Исрайылны пачасы болмагъа тарыкълы болгъан Месигьни гелмеклигин къаравуллап тургъан ягьудилер Огъар шолай деп де айта болгъанлар.

Дин къуллукъчу – ягьудилерде Ерусалимдеги ибадатханада этилеген къурбанны Къанунгъа къыйышывлу кюйде юрютеген адам болгъан.

Дин къуллукъчуланы башчысы – ягьудилени аслу дин къуллукъчусу. Къанунну талапларына гёре, бир-бир дин адатланы янгыз о кютюп бола болгъан. Мисал учун, ибадатхананы Инг Сыйлы Ерине гирмеге янгыз ону ихтияры болгъан. О оьр мажлисге башчылыкъ эте болгъан.

Забур – ягьудиче «йырлар». Шу ортакъ атны тюбюнде Сыйлы Язывланы айрыча бир китабы болгъан ягьудилени 150 дин йыры жыйылгъан. Оларда Аллагь инсанланы оьлюмден къутгъаргъаны саялы, Огъар шюкюрлюк этиле, бирлеринде Аллагьны зорлугъу ва сюювю суратлана яда ялбарывлар бериле.

Ибадатхана – Ерусалимде ерлешген ва бютюн дюньядагъы ягьудилени дин марказы болгъан. Ягьудилер оьзлени къурбанларын янгыз шонда этгенлер. Ибадатхана башлап янгы девюрден алда 10-нчу асруда Сулайман пачаны заманында къурулгъан. Янгы девюрден алда 6-нчы асруда бабиллилер ону дагъытгъан. Сонг ибадатхана янгы девюрден алда 5-нчи асруда ягьудилер есир болуп тургъан Бабилден къайтгъандан сонг янгыртылгъан. Янгы девюрню 1-нчи асрусунда Гьирод пача ону башгъача этип къургъан. 70-нчи йылда Ерусалимдеги башгётеривню тозагъан заманда Рум асгерлер ибадатхананы дагъытгъанлар ва шо замандан берли ибадатхана дагъы янгыртылмагъан.

Ибрагьим – Аллагьу-Таала оьзю булан разилешив бегетген пайхаммар. Исрайыл халкъы ондан баш ала. Ибрагьим Аллагьгъа тынглавлу ва амин болгъан, Огъар толу кюйде инангъан.

Илияс – Эсги Разилешивдеги инг сыйлы пайхаммарланы бириси. Исрайыл пачалыгъына гьакимлик этеген Агъав ва ону къатыны ялгъан аллагьлагъа сужда къылагъаны саялы, Илияс олагъа Аллагьны каламын айтып тургъан. Ягьудилер Месигьни бу дюньягъа гелмеклигин Илияс гьазирлемеге герек деп инангъанлар.

Инсанны Уланы – Иса Оьзюне шолай деп айтгъан. Бир якъдан, ягьудилени бир-бир Сыйлы Китапларында Месигьге шолай ат берилген. Шо атны къолламакъ булан Иса Оьзю Месигь ва Пача экенин гёрсетмеге сюйген. Бирдагъы якъдан, ягьудилени тилинде шо сёз тагъым янгыз «инсан» деген маънаны бере. Иса ону шо маънасында къоллагъан буса, шону булан О Оьзю бары да ягъындан, айрокъда башына тюшген азаплар ва оьлюм булан, оьзге инсанлардай болуп къалгъанын айтмагъа сюйген.

Исагъа иман салгъанланы жыйыны – бу сёз тагъым эки маънада къоллана: 1) Иса Месигьге иман салгъанланы чакъда-чакъда бирче бир ерге жыйылагъанлары. 2) Исагъа иман салгъанланы ер юзюнде яшайгъан барысы да.

Исгьакъ – Ибрагьимни ва Сараны уланы, исрайыл халкъыны ата-бабасы, Якъубну атасы.

Къанун – ягьуди динни аслу талапларыны жыйымы. Бугъар Таврат деп де айтыла. Къанунну юрютмек бары да ягьудилер учун борч. Къанун Иса тувгъунча хыйлы асрулар алда ягьудилер учун Аллагьдан Муса пайхаммаргъа берилген. Къанунда инсанны яшавуну аслу къайдалары ва ону турушунда гери урулагъан затлар, ондан къайры да кёп санавдагъы адатлар, ашны, ят уьлкелилер булангъы аралыкъланы ва оьзгелерини гьакъында язылгъан.

Къурбанлыкъны салагъан ер – гьайванланы къурбан этмек учун, ташдан, балчыкъдан яда темирден этилген гётеринки ер. Къурбанлыкъ шонда салынып, Аллагь учун яллатыла болгъан. Исаны заманында ягьудилени къурбанлыкъ салагъан ери ибадатханада ерлешдирилген. Къурбан этмеге янгыз дин къуллукъчуланы ихтияры болгъан.

Левийлер – дин къуллукъчулар болмаса да, ибадатханада кюйлер согъуп, Аллагьгъа макътав этмеге, къурбан этмек учун гьайванлар онгармагъа кёмек этеген ва шолай оьзге ишлени юрютеген адамлар. Ондан къайры да, олар Къанунну уьйрене болгъан ва халкъны арасында муаллимлер йимик иш гёре болгъанлар. Шоланы ягьуди халкъны он эки тухумундан бири болгъан Левийни наслусуну этмеге ихтияры болгъан. «Левийлер» деген ат да шо тухумну башчысыны атындан амалгъа гелген.

Манна – Мусаны башчылыгъы булан дангылда айланагъан исрайыллылагъа Аллагь йиберген азыкъ, рызкъы.

Маясыз экмекни байрамы – Пасхадан сонг шо гьазиринде етти гюнню ичинде белгиленген байрам. Шо байрамны вакътисинде экмеклени янгыз маясызын ашамагъа ихтияр бериле болгъан.

Мелгьиседек – Салим деген ерни пачасы, дин къуллукъчу. Ибрагьим пайхаммар давда оьзюне тюшген затлардан он пайындан бир пайын огъар берген. Шондан сонг Мелгьиседек Ибрагьимге Аллагьны рагьмусун тилеп дуа этген.

Месигь – грекче «Христос». Исагъа айтылагъан атлардан бириси. Бу сёзню маънасы «танглангъан» демекдир. Бу дюньягъа къутгъарылыв гелтирмек учун, Аллагь Иса Месигьни танглагъан.

Муса – пайхаммар, Исрайылны инг белгили дин ва сиясат ёлбашчысы. О оьзюню халкъын Мисридеги есирликден чыгъаргъан. Муса Аллагь оьзюне берген Къанунну халкъгъа етишдирген.

Нугь – пайхаммар. Аллагьу-Таала бу дюньяны сув алдырып дагъытгъанча, Ону буйругъу булан Нугь уллу геме къургъан, уьягьлюсю булан ону ичине гирип, оьлюмден къутгъарылгъан.

Оьр мажлис – ягьудилени башын тутгъан къурум. Ону дуван этмеге ихтияры да болгъан. Онда 70 адам болгъан. Исаны заманында, ягьудилер Рум империяны гьакимлигини тюбюнде турагъанда, Оьр мажлисни инг аслу гьукмулары янгыз оланы топурагъындагъы Рум гьакимлери тасдыкъ этгенден сонг гючге гирген.

Пайхаммарлар – Аллагьны каламын эшитип, шону инсанлагъа билдирегенлер. Исаны заманына ерли ягьудилени кёп пайхаммарлары болгъан. Пайхаммарлар ягьудилени инг башлап Аллагьны аслу буйрукъларын кютмеге, бир-бирине зарал этмей турмагъа ва таза юрекли болмагъа уьйретген. Ягьудилени арасында пайхаммарланы китапларыны бек абуру болгъан.

Пасха – ягьудилени аслу байрамы. Шо байрамда олар оьзлени ата-бабалары Мисриде къул болуп тургъанлыкъдан къутгъарылгъанын эсге ала болгъанлар. Пасха байрам гьар йыл апрель айда оьтгериле болгъан. Байрам аш учун Пасханы гюнюнде къозу союлмагъа тарыкълы болгъан.

Саддукейлер – Къанунгъа айрокъда бек къуллукъ этеген билимли ягьудилер. Саддукейлер Къанунда язылгъандан къайры башгъа затны къабул этмегенлер. Масала, олар оьлюлер къыяматгюн тирилегенликге инанмагъанлар, неге тюгюл Къанунда шо гьакъда айтылмагъан.

Сара – Ибрагьим пайхаммарны къатыны, Исакъны анасы.

Синагог – Сыйлы Язывланы охумакъ учун ва дуалар этмек учун ягьудилер жыйылагъан бина. Синагогларда шолай жыйынлар гьар сонгугюн оьтгериле болгъан. Синагогларда Сыйлы Язывланы охумагъа ва оларда язылгъан затланы англатмагъа гьар ягьудини ихтияры болгъан. Ягьудилер яшайгъан гьар шагьарда шолай синагоглар болгъан. Шолар, адатлы гьалда, оланы яшавуну марказлары болгъан, синагогну башчысы буса инг абурлу адамлардан бириси болгъан.

Содом – къара: Гьомора.

Сонгугюн – ягьудилерде сыйлы саналагъан гюн. Мусаны Къанунуна гёре, шо гюн Аллагьгъа ибадат этмекден оьзге ишни кютмек гери урула болгъан. Янгы гюн ягьудилерде гюн артылгъан сонг башлана болгъан. Шо саялы, жумагюн гюн артылып сонгугюн гюн артылгъанча, ишлемек гери урула болгъан.

Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув – Исагъа иман салгъан сонг бир керен кютюлеген адат. Бу адат кютюлегенде, бир адам башгъасын, гёнгюллю кюйде бир аз замангъа сувгъа чомуп, ону Аллагьгъа тапшура. Бу адат Аллагьгъа тапшурулгъан адам бары да гюнагьлардан тазалангъанын ва о янгы яшав башлагъанын белгилей.

Сулайман – Давутну уланы, Исрайылны Давутдан сонггъу пачасы. Сулайман гьакимлик этеген заманда Исрайыл пачалыгъы яхшы оьсюп гетген. Сулайман Ерусалимде инг биринчи ибадатхананы къурдургъан.

Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр – ибадатханасы къурулгъанча, исрайыллылар Аллагьгъа сыйлы чатырда сужда къылгъанлар ва къурбанларын этгенлер.

Сююнч Хабар – грекче «Инжил». Аллагьу-Тааланы исрайыллылагъа этген ваъдаларын кютюв. Шо ваъдалар Иса Месигьден таба яшавгъа чыкъгъан, Ондан таба бары да инсанлагъа къутгъарылывгъа багъып ёл ачылгъан – муна гьар инсангъа Аллагьдан гелген Сююнч Хабар.

Тамазалар – Исаны заманында ягьудилени арасындагъы абурлу адамлар. Олагъа бир-бир дин адатланы юрютмек ва жамият борчлар тапшурула болгъан. Адатлы кюйде, гьар синагогда бир нече тамаза бола болгъан.

Фарисейлер – ягьудилени арасында тувулунгъан дин ва сиясат бёлюк. Исаны заманында оланы уллу таъсири болгъан. Фарисейлер адамланы янгыз Къанунну тюгюл, ондан сонг чыкъгъан дин адатланы ва мердешлени де къатты кюйде юрютмеге борчлу эте болгъанлар.

Хач – бир-бирине бегетилген эки агъач багъана. Хачны бир багъанасы ерге, экинчиси буса огъар гёнделен къагъыла. Буланы къошуму «Т» гьарпгъа ошай. Этген гюнагьлы ишлери, жинаятчылыкълары саялы бир-бир адамланы румлулар хачгъа иле болгъанлар. Адамланы жазаламакъ учун, оланы мыхлап, хачгъа илгенлер ва шо адамлар оьлгюнче илинген кююнде тургъанлар.

Элчи – грекче «апостолос». Аллагь сайлап йиберген адам. Огъар ихтиярланы Иса Месигь берген. Исаны башлапгъы он эки якъчысы биринчи элчилер болуп токътагъанлар.

Юнус – уьч гюн балыкъны ичинде тургъан пайхаммар.

Якъуб – Исакъны уланы, огъар дагъы да Исрайыл деп де айтыла.

Ясакъчылар – Рум пачасы учун хазнагъа акъча жыягъан къуллукъчулар. Жыйгъан акъчасындан олар оьзлеге де азны къоймай болгъанлар, шо саялы ягьудилер оланы бек сюймей болгъанлар.

Ят халкълар – Исаны заманында ягьудилерден къайры къалгъан бары да халкълар ялгъан аллагьлагъа къуллукъ эте болгъанлар, олар ят халкълар деп гьисаплана болгъанлар.

Table of Contents

- Янгы Разилешив: Лукъа

- Баш Сёз

- Лукъа

- Баш Сёз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24

- Сёзлюк (Янгы Разилешив)

- Аллагьны Къозусу
- Ашлыкъ Тюшюмню байрамы
- Бабил
- Баш дин къуллукъчулар
- Гьарун
- Гьирод
- Гьомора
- Давут
- Давутну Наслусу
- Дин къуллукъчу
- Дин къуллукъчуланы башчысы
- Забур
- Ибадатхана
- Ибрагьим
- Илияс
- Инсанны Уланы
- Исагъа иман салгъанланы жыйыны
- Исгьакъ
- Къанун
- Къурбанлыкъны салагъан ер
- Левийлер
- Манна
- Маясыз экмекни байрамы
- Мелгьиседек
- Месигь
- Муса
- Нугь
- Оьр мажлис
- Пайхаммарлар
- Пасха
- Саддукейлер
- Сара
- Синагог
- Содом
- Сонгугюн
- Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув
- Сулайман
- Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр
- Сююнч Хабар
- Тамазалар
- Фарисейлер
- Хач
- Элчи
- Юнус
- Якъуб
- Ясакъчылар
- Ят халкълар